|
|
|
|
 |
 |
|
|
 |
 |
Rhesus Negativ |
 |
 |
 |
| Ne jemi keta qe jemi pikerisht ne saje te merites se gjeneve tona. Ne i trashigojme ato nga te dy prinderit tane gjate momentit te konceptimit. Disa gjene jane me shume "dominante" sesa te tjeret, dhe gjendja jone rhesus eshte njera prej tyre.
Gjate monitorimit te pare antenatal, merren testet e gjakut per te percaktuar grupin tuaj te gjakut (A, B, AB apo O) dhe gjendja juaj rhesus (Rh-positive ose Rh-negative).
Nese ju keni faktorin rhesus (e cila eshte nje proteine ne siperfaqe te qelizave te kuqe te gjakut) ju jeni Rh-positive, nese ju nuk e keni ju jeni Rh-negative. |
 |
 |
|
|
 |
 |
Mishngrenia |
 |
 |
 |
| Eshte vertetuar nga shkencetaret qe dieta e cdo qenie te gjalle korrespondon me strukturen fiziologjike te saj. Qeniet njerezore, p.sh. kane strukture fiziologjike, funksione trupore dhe sistemin tretes shume me ndryshe nga ato qe kane kafshet mishngrenese. Sipas dietes ushqimore qe perdorin, qeniet vertebrore mund te klasifikohen ne tre grupe: si ne mishngrenesa, gjethe e barngrenesa dhe frut ngrenesa. Njeriu nuk ka asgje te perbashket me mishngrenesit. |
 |
 |
|
|
 |
 |
Alergjite |
 |
 |
 |
| Alergjite mund te zhvillohen ne muajt e pare te jetes, dhe prezantohen si kongjestion nazal, kolle, kruajtje ose diarre mbas gelltitjes se nje kategorie te caktuar ushqimi. Alergjite prekin te gjitha racat dhe jane prezente ne te gjithe boten. Alergjia eshte termi qe perdoret per te perkufizuar ndjeshmerine tone imunologjike ndaj nje alergeni (cdo substance qe shkakton nje reaksion alergjik). |
 |
 |
|
|
 |
 |
Vera dhe Shendeti |
 |
 |
 |
| Nje sinteze objektive per rolin e veres ne te ushqyer ose per kufijte e nje sigurie absolute dhe bile deri ne nje avantazh te mundshem te dobise se saj eshte e veshtire te behet: kundervenia jo teresisht e zgjidhur dhe e shprehur nxitet nga dilema qe lidhet me perberesin kryesor te pijeve alkoolike, pra etanoli, dhe efektet dhe kunderefektet e tij funksionale. |
 |
 |
|
|
 |
 |
Lenia e duhanit |
 |
 |
 |
| Personalisht une nuk e kam vene ndonjehere duhanin ne goje dhe e urrej aq shume saqe sado e tymosur te jete shoqeria apo ambjenti ne te cilin ndodhem nuk me ben te jem pjese aktive e saj. Shpesh here largohem nga ambjente te tilla. Ekzistojne disa metoda per lenien e duhanit, te cilat do ti parashtroj me poshte, por dua te theksoj nje fakt qe duhani lihet shume me lehte nga vullneti dhe deshira e vete personit sesa cdo lloj metodollogjie shkencore e perdorur. |
 |
 |
|
|
 |
 |
Vetvrasjet |
 |
 |
 |
| Eshte nje fakt i pa mohueshem tashme, qe ne dekaden e tranzicionit, per shkak te nje vakuumi shpirteror, ideologjik dhe moral, si dhe problemeve te pabarazise ekonomike, faktore keta qe i dhane tipare te reja shoqerise shqiptare, e cila qe atehere po perjeton nje krize identiteti, fenomeni i vetevrasjes eshte bere pjese e jetes se perditshme te shqiptareve. |
 |
 |
|
|
 |
 |
Sem. e dhembeve |
 |
 |
 |
| Dhembet e shendetshem pervecse permiresojne paraqitjen estetike, kontribuojne ne mireqenien e pergjithshme dhe pakesojne nderhyrjet e dentistit. Por cilat jane shkaqet themelore te problemeve te dhembeve si psh kariesi? Si mund t'i parandalojme? |
 |
 |
|
|
 |
 |
Pucrra ne fytyre |
 |
 |
 |
| Nje shqetesim qe prek me shume se sa 5 per qind te te rinjeve ndermjet moshes 14 dhe 19 vjecare te te dy sekseve. Por ky eshte nje problem qe mund te paraqitet dhe ne moshen e rritur dhe pse me nje frekuence me te vogel (rreth 10 per qind e grave nga mosha 30 deri ne 35 vjec). Mund te ndodhe gjate nje periudhe stresi psikofizik. Pucrrat jane rezultat i nje cekuilibrimi te forte hormonal qe eshte tipik per disa faza te jetes femerore sic eshte puberteti, shtatzania dhe menopauza. |
 |
 |
|
|
 |
 |
Celuliti |
 |
 |
 |
| Celuliti eshte nje lloj indi dhjamor ne shtresen e nenlekures qe permban tufa indi lidhor. Ky ind lidhor, qe varion ne trashesi dhe eshte i nderthurur me qelizat dhjamore, mbahet ne ate pozicion nga nje rrjet fibrash qe e mbron trupin tone duke rrethuar muskujt dhe organet. Ai eshte i rrethuar nga nje leng qe pervecse e ushqen, perben dhe nje sistem efektiv per eliminimin e mbeturinave. |
 |
 |
| |
 |
 |
Prostata |
 |
 |
 |
| Gjithka duket
se fillon me urinime sa me te shpeshta si
shkaktar te te cilave shum here meshkujt
akuzojn ndonje ftohje apo mendojn se kane
pire shume lengje. Ndonjehere mendohet se
eshte dhe faji i ajrit te kondicionuar.
Me pas dhimbja fillon te prhapet dhe ne
kurriz dhe gjithnje e me shume mendohet
se kemi te bejme me nje ftohje. |
 |
 |
|
|
|
|
 |
 |

|
 |
 |
|
Gjithēka duket se fillon me urinime sa mė tė shpeshta si shkaktarė tė tė cilave shumė herė meshkujt akuzojnė ndonjė ftohje apo mendojnė se kanė pirė shumė lėngje. Ndonjėherė mendohet se ėshtė dhe faji i ajrit tė kondicionuar. Mė pas dhimbja fillon tė pėrhapet dhe nė kurriz dhe gjithnjė e mė shumė mendohet se kemi tė bėjmė me njė ftohje. Po ama tė tjerėt nuk vuajnė nga ky problem dhe pse mund tė jenė tė ftohur dhe ēėshtė mė e keqja kjo gjėndje zgjat me shumė se sa njė ftohje normale.
|
|
Prostata
|
|
| |
|
| Gjithēka
duket se fillon me urinime sa mė tė
shpeshta si shkaktarė tė tė cilave shumė
herė meshkujt akuzojnė ndonjė ftohje
apo mendojnė se kanė pirė shumė lėngje.
Ndonjėherė mendohet se ėshtė dhe faji
i ajrit tė kondicionuar. Mė pas dhimbja
fillon tė pėrhapet dhe nė kurriz dhe
gjithnjė e mė shumė mendohet se kemi
tė bėjmė me njė ftohje. Po ama tė tjerėt
nuk vuajnė nga ky problem dhe pse mund
tė jenė tė ftohur dhe ēėshtė mė e keqja
kjo gjėndje zgjat me shumė se sa njė
ftohje normale.
I madh
sa njė gėshtenjė?
Tumor? Prostat? Shpeshherė pacienti
nuk e ka tė qartė se pėr ēfarė flitet
realisht, madje ndonjėherė specialistėt
thonė se ėshtė detyrė e tyre qė tu
shpjegojnė se ku ndodhet dhe ēfarė roli
ka prostati. Prostati ndodhet afėr uretrės,
rrugėt urinare nėpėrmjet tė cilave urina
dhe lėngjet dalin jashtė penisit. Tek
njė mashkull i rritur ėshtė i madh pak
a shumė sa njė gėshtenjė dhe peshon
rreth 20 gram. Funksioni i tij kryesor
ėshtė prodhimi i lėngut qė trasporton
spermatozoidet gjatė ejakulacionit.
Ky ėshtė tumori mė i pėrhapur tek meshkujt,
dhe nė veēanti tek ata qė janė mbi 65
vjeē, pas tumorit tė mushkėrisė dhe
kolonit. Ėshtė njė tumor qė shfaqet
sė bashku me flokėt e bardhė dhe nuk
shfaqet kurrė para 40-50 viteve jetė.
Por vdekjet e shkaktuara nga ky lloj
tumori tashmė kanė rėnė nė mėnyrė tė
ndjeshme. Nė qoftė se nė 1985 mbijetesa
prej 5 vjetėsh pas kurimit tė tumorit
ishte 50 pėr qind tani ėshtė rritur
nė 66 pėr qind. Kanceri i prostatit
godet ēdo vit rreth 12 pėr qind tė popullsisė
botėrore. Niveli i vdekshmėrisė ka pėsuar
rėnie me 9 pėr qind qė nga viti 1985
deri nė 1998. Mbijetesa prej pesė vjetėsh
pasi ėshtė identifikuar dhe kuruar tumori,
ėshtė rritur me 15 pėr qind kėto 15
vitet e fundit. Nė Evropė nga ky lloj
tumori janė tė prekur 40 nė 100 mijė
persona ndėrsa nė USA 70 nė 100 mijė.
Por nuk ėshtė e thėnė qė tė gjithė ata
qė kanė njė hipėrplasi beninje zhvillojnė
tumorin e prostatit. Studimet shkencore
akoma nuk kanė arritur tė zbulojnė se
pėrse disa meshkuj sėmuren dhe disa
tė tjerė jo. Specialistėt thonė se dihet
qė me kalimin e viteve njė mashkull
ka mundėsi mė tė mėdha pėr tė zhvilluar
kėtė lloj tumori por nuk janė identifikuar
akoma faktorėt qė e shkaktojnė kėtė
pėrveē dhjamosjes. Pėr tė identifikuar
prekjen e njė organizmi mashkullor nga
ky lloj tumori egziston dhe njė test
i veēantė. Testi konsiston nė njė analizė
tė thjeshtė gjaku nė tė cilėn matet
niveli i PSA qė ėshtė njė glikoproteinė
e prodhuar nga qelizat e prostatit.
Pėrqėndrimi i kėsaj substance tė prodhuar
nga qelizat e prostatit shtohet nė raste
infeksioni, neoplasish apo hiperplasish
beninje. Duhet tė pėrsėritet tė paktėn
tetė herė dhe shėrben pėr tė diagnostifikuar
sa mė parė njė tumor. Vlera normale
e PSA ėshtė 2.5ng/ml. Nė qoftė se ky
pėrqėndrim ėshtė mė i lartė atėherė
do tė ishte e nevojshmė tė bėni njė
biopsi. Nė qoftė se gjatė biopsisė arrin
nė 10 ng/ml atėherė rreziku i krijimit
tė njė tumori ėshtė rritur.
Pesė ushqime
qė i bėjnė mirė prostatit:
Pė tė parandaluar kancerin onkologėt
rekomandojnė qė tė ndiqet njė dietė
e ekuilibruar e pasur me fruta dhe perime
dhe e varfėr me proteina. Sipas disa
studimeve egzistojnė disa ushqime qė
e parandalojnė kėtė lloj kanceri mė
shumė se disa tė tjera. Ja disa prej
tyre: Hudhrat dhe qepėt. Nuk mund tė
konsiderohen ushqime galante por ama
janė parandaluese tė mira pėr organizmin
mashkullor nga ky lloj tumori. Kush
i ha kėto ushqime me sasi tė mėdha rrezikon
qė tė sėmuret mė pak. Dhe pėr ironi
tė fatit merita ėshtė pikėrisht e pėrbėrėsve
qė shkaktojnė dhe erėn e rėndė. Po,
djathit vegjetarian. Bėn mirė pėr kolesterolin
por dhe pėr prostatin. Djathi vegjetarian
mund tė eleminojė rrezikun e pėrhapjes
sė tumorit. Njė pėrbėrės i sojės, genisteina
ngadalėson ndjeshėm rritjen e tumorit.
Kjo mund tė shpjegojė dhe pse vendet
orientale qė kanė njė dietė tė pasur
me sojė janė mė pak tė prekura nga ky
lloj tumori. Seleni. Kryen njė funksion
dizinfektues pra mbron organizmin nga
shumė sėmundje mes kėtyre dhe tumorit
tė prostatit. Aq e ndjeshme ėshtė kjo
sa disa qendra amerikane i sugjerojnė
burrave tė moshės mesatare tė marrin
njė dozė tė pėrditėshme seleni. Nė sasi
tė konsiderueshme seleni gjendet tek
mishi dhe tek drithėrat. Egzistojnė
dhe ilaēe farmaceutike dietike qė pėrmbajnė
selen por e rėndėsishme ėshtė qė tė
mos kalohet doza e nevojshme. Peshku
dhe arrat. Duket se vitaminat kanė njė
rol tė rėndėsishėm nė mbrojtjen e organizmit
nga tumori i prostatit sidomos vitamina
D e cila gjendet kryesisht nė vajin
e mėlēisė sė merlucit dhe tonit, tek
qumėshti dhe tek vezėt dhe vitamina
E qė gjendet tek frutat e thata dhe
tek gruri. Konsumim sa mė tė madh tė
domateve. Domatja konsiderohet si njė
kandidat i mirė pėr parandalimin e kancerit
tė prostatit. Licipeni dhe karotenoidi
qė i japin ngjyrėn e kuqe domates ulin
mundėsinė e krijimit tė tumorit.
Tė gjitha kurat pėt tė mundur tumorin
e prosatit:
Brakiterapia
Ēfarė ėshtė? Impiantim i disa kapsulave
tė vogla sa kokrra e orizit nė prostat
qė pėrmbajnė pėrbėrės radioaktiv.
Sa zgjat? Njė seancė e vetme operacioni
qė zgjat rreth njė orė e gjysmė.
Pėr kė ėshtė e rekomandueshme? Pėr pacientėt
nė moshė tė madhe qė kanė tumor tė lokalizuar.
Avantazhet: Kohėzgjatje e kufizuar e
ndėrhyrjes. Rikthim i shpejtė tek aktivitetet
normale. Rrezik shumė minimal i komplikacioneve
pas operacionit.
Disavantazhet: Shqetėsime urinare dhe
irritime tė mundshme pranė zonės sė
prostatit.
Radioterapia
Ēfarė ėshtė? Radioaksion qė dėmton qelizat
tumorale duke i ēuar deri nė vdekje.
Sa zgjat? Ēdo seancė nga 10-15 minuta
nė ditė pėr 6-8 javė me rradhė.
Pėr kė ėshtė e kėshillueshme? Pacientė
tė rinj dhe me tumor tė lokalizuar.
Avantazhet: Eleminim i qelizave tumorale
dhe mundėsi shumė tė mėdha shėrimi.
Disavantazhet: Domosdoshmėria pėr tė
vazhduar seancat pėr njė kohė tė gjatė
rreth dy muaj dhe rrezik i komplikacioneve
pas kurimit si: shqetėsime urinare,
impotencė etj.
Krioterapia
Ēfarė ėshtė? Ngrirje e qelizave tumorale,
gjė qė shkakton dhe vdekjen e tyre.
Sa zgjat? Ndėrhyrja zgjat rreth njė
gjysmė ore.
Pėr kė ėshtė e kėshillueshme? Pėr pacientė
me tumor tė lokalizuar.
Avantazhet: Kohė e shkurtėr e ndėrhyrjes.
Disavantazhet: Nuk ka akoma tė dhėna
tė mjaftueshme nė se mund tė konsiderohet
nje teknikė e suksesshme.
Ndėrhyrja
kirurgjikale
Ēfarė ėshtė? Njė ndėrhyrje kirurgjikale
nė prostat.
Sa zgjat? Duke pėrfshirė dhe kohėn e
qėndrimit nė spital ndėrhyrja kėrkon
rreth 6 ditė.
Pėr kė ėshtė e kėshillueshme? Pacientėve
qė parashikohet tė kenė tė paktėn dhe
10 vjet jetė dhe me tumor tė lokalizuar.
Avantazhet:Zhdukje e tumorit, shpejtėsi
e shėrimit, rezultat me afat tė gjatė
(15 vjet).
Disavantazhet: Rrezikohen komplikacione
pas operacionit (shqetėsime urinare,
vėshtėrsi nė aktivitetin seksual, impotencė).
Terapia
hormonale
Ēfarė ėshtė? Ilace fermaceutike qė rregullojnė
nivelin e testeronit.
Sa zgjat? Rreth dy vjet.
Pėr kė ėshtė e kėshillueshme? Pacientėt
qė nuk duan apo nuk munden tu nėnshtrohen
ndėrhyrjeve kirurgjikale. Pacientėt
nė moshė tė avancuar dhe ata nė metastazė.
Avantazhet: I heq ushqimin tumorit dhe ndalon rritjen.
Disavantazhet: Nuk ėshtė njė trajtim
rrėnjėsor por sipėrfaqėsor, shkakton
shqetėsime kardiovaskulare.
|
|
(Publikuar me 6 Gusht 2003 18:10) |
© 2001-2008 Parajsa Shqiptare. All rights reserved.
|
|
 |
|
 |
|
Radio Parajsa
Zeri i Parajses
|
|
|
|