Parajsa Shqiptare
Pasqyra e dites
Rhesus Negativ
Ne jemi keta qe jemi pikerisht ne saje te merites se gjeneve tona. Ne i trashigojme ato nga te dy prinderit tane gjate momentit te konceptimit. Disa gjene jane me shume "dominante" sesa te tjeret, dhe gjendja jone rhesus eshte njera prej tyre. Gjate monitorimit te pare antenatal, merren testet e gjakut per te percaktuar grupin tuaj te gjakut (A, B, AB apo O) dhe gjendja juaj rhesus (Rh-positive ose Rh-negative). Nese ju keni faktorin rhesus (e cila eshte nje proteine ne siperfaqe te qelizave te kuqe te gjakut) ju jeni Rh-positive, nese ju nuk e keni ju jeni Rh-negative.
Mishngrenia
Eshte vertetuar nga shkencetaret qe dieta e cdo qenie te gjalle korrespondon me strukturen fiziologjike te saj. Qeniet njerezore, p.sh. kane strukture fiziologjike, funksione trupore dhe sistemin tretes shume me ndryshe nga ato qe kane kafshet mishngrenese. Sipas dietes ushqimore qe perdorin, qeniet vertebrore mund te klasifikohen ne tre grupe: si ne mishngrenesa, gjethe e barngrenesa dhe frut ngrenesa. Njeriu nuk ka asgje te perbashket me mishngrenesit.
Alergjite
Alergjite mund te zhvillohen ne muajt e pare te jetes, dhe prezantohen si kongjestion nazal, kolle, kruajtje ose diarre mbas gelltitjes se nje kategorie te caktuar ushqimi. Alergjite prekin te gjitha racat dhe jane prezente ne te gjithe boten. Alergjia eshte termi qe perdoret per te perkufizuar ndjeshmerine tone imunologjike ndaj nje alergeni (cdo substance qe shkakton nje reaksion alergjik).
Vera dhe Shendeti
Nje sinteze objektive per rolin e veres ne te ushqyer ose per kufijte e nje sigurie absolute dhe bile deri ne nje avantazh te mundshem te dobise se saj eshte e veshtire te behet: kundervenia jo teresisht e zgjidhur dhe e shprehur nxitet nga dilema qe lidhet me perberesin kryesor te pijeve alkoolike, pra etanoli, dhe efektet dhe kunderefektet e tij funksionale.
Lenia e duhanit
Personalisht une nuk e kam vene ndonjehere duhanin ne goje dhe e urrej aq shume saqe sado e tymosur te jete shoqeria apo ambjenti ne te cilin ndodhem nuk me ben te jem pjese aktive e saj. Shpesh here largohem nga ambjente te tilla. Ekzistojne disa metoda per lenien e duhanit, te cilat do ti parashtroj me poshte, por dua te theksoj nje fakt qe duhani lihet shume me lehte nga vullneti dhe deshira e vete personit sesa cdo lloj metodollogjie shkencore e perdorur.
Vetvrasjet
Eshte nje fakt i pa mohueshem tashme, qe ne dekaden e tranzicionit, per shkak te nje vakuumi shpirteror, ideologjik dhe moral, si dhe problemeve te pabarazise ekonomike, faktore keta qe i dhane tipare te reja shoqerise shqiptare, e cila qe atehere po perjeton nje krize identiteti, fenomeni i vetevrasjes eshte bere pjese e jetes se perditshme te shqiptareve.
Sem. e dhembeve
Dhembet e shendetshem pervecse permiresojne paraqitjen estetike, kontribuojne ne mireqenien e pergjithshme dhe pakesojne nderhyrjet e dentistit. Por cilat jane shkaqet themelore te problemeve te dhembeve si psh kariesi? Si mund t'i parandalojme?
Pucrra ne fytyre
Nje shqetesim qe prek me shume se sa 5 per qind te te rinjeve ndermjet moshes 14 dhe 19 vjecare te te dy sekseve. Por ky eshte nje problem qe mund te paraqitet dhe ne moshen e rritur dhe pse me nje frekuence me te vogel (rreth 10 per qind e grave nga mosha 30 deri ne 35 vjec). Mund te ndodhe gjate nje periudhe stresi psikofizik. Pucrrat jane rezultat i nje cekuilibrimi te forte hormonal qe eshte tipik per disa faza te jetes femerore sic eshte puberteti, shtatzania dhe menopauza.
Celuliti
Celuliti eshte nje lloj indi dhjamor ne shtresen e nenlekures qe permban tufa indi lidhor. Ky ind lidhor, qe varion ne trashesi dhe eshte i nderthurur me qelizat dhjamore, mbahet ne ate pozicion nga nje rrjet fibrash qe e mbron trupin tone duke rrethuar muskujt dhe organet. Ai eshte i rrethuar nga nje leng qe pervecse e ushqen, perben dhe nje sistem efektiv per eliminimin e mbeturinave.
Prostata
Gjithka duket se fillon me urinime sa me te shpeshta si shkaktar te te cilave shum here meshkujt akuzojn ndonje ftohje apo mendojn se kane pire shume lengje. Ndonjehere mendohet se eshte dhe faji i ajrit te kondicionuar. Me pas dhimbja fillon te prhapet dhe ne kurriz dhe gjithnje e me shume mendohet se kemi te bejme me nje ftohje.
  1   2   3  

Gjithēka duket se fillon me urinime sa mė tė shpeshta si shkaktarė tė tė cilave shumė herė meshkujt akuzojnė ndonjė ftohje apo mendojnė se kanė pirė shumė lėngje. Ndonjėherė mendohet se ėshtė dhe faji i ajrit tė kondicionuar. Mė pas dhimbja fillon tė pėrhapet dhe nė kurriz dhe gjithnjė e mė shumė mendohet se kemi tė bėjmė me njė ftohje. Po ama tė tjerėt nuk vuajnė nga ky problem dhe pse mund tė jenė tė ftohur dhe ē’ėshtė mė e keqja kjo gjėndje zgjat me shumė se sa njė ftohje normale.
Prostata
 

Gjithēka duket se fillon me urinime sa mė tė shpeshta si shkaktarė tė tė cilave shumė herė meshkujt akuzojnė ndonjė ftohje apo mendojnė se kanė pirė shumė lėngje. Ndonjėherė mendohet se ėshtė dhe faji i ajrit tė kondicionuar. Mė pas dhimbja fillon tė pėrhapet dhe nė kurriz dhe gjithnjė e mė shumė mendohet se kemi tė bėjmė me njė ftohje. Po ama tė tjerėt nuk vuajnė nga ky problem dhe pse mund tė jenė tė ftohur dhe ē’ėshtė mė e keqja kjo gjėndje zgjat me shumė se sa njė ftohje normale.

I madh sa njė gėshtenjė?
Tumor? Prostat? Shpeshherė pacienti nuk e ka tė qartė se pėr ēfarė flitet realisht, madje ndonjėherė specialistėt thonė se ėshtė detyrė e tyre qė t’u shpjegojnė se ku ndodhet dhe ēfarė roli ka prostati. Prostati ndodhet afėr uretrės, rrugėt urinare nėpėrmjet tė cilave urina dhe lėngjet dalin jashtė penisit. Tek njė mashkull i rritur ėshtė i madh pak a shumė sa njė gėshtenjė dhe peshon rreth 20 gram. Funksioni i tij kryesor ėshtė prodhimi i lėngut qė trasporton spermatozoidet gjatė ejakulacionit. Ky ėshtė tumori mė i pėrhapur tek meshkujt, dhe nė veēanti tek ata qė janė mbi 65 vjeē, pas tumorit tė mushkėrisė dhe kolonit. Ėshtė njė tumor qė shfaqet sė bashku me flokėt e bardhė dhe nuk shfaqet kurrė para 40-50 viteve jetė. Por vdekjet e shkaktuara nga ky lloj tumori tashmė kanė rėnė nė mėnyrė tė ndjeshme. Nė qoftė se nė 1985 mbijetesa prej 5 vjetėsh pas kurimit tė tumorit ishte 50 pėr qind tani ėshtė rritur nė 66 pėr qind. Kanceri i prostatit godet ēdo vit rreth 12 pėr qind tė popullsisė botėrore. Niveli i vdekshmėrisė ka pėsuar rėnie me 9 pėr qind qė nga viti 1985 deri nė 1998. Mbijetesa prej pesė vjetėsh pasi ėshtė identifikuar dhe kuruar tumori, ėshtė rritur me 15 pėr qind kėto 15 vitet e fundit. Nė Evropė nga ky lloj tumori janė tė prekur 40 nė 100 mijė persona ndėrsa nė USA 70 nė 100 mijė. Por nuk ėshtė e thėnė qė tė gjithė ata qė kanė njė hipėrplasi beninje zhvillojnė tumorin e prostatit. Studimet shkencore akoma nuk kanė arritur tė zbulojnė se pėrse disa meshkuj sėmuren dhe disa tė tjerė jo. Specialistėt thonė se dihet qė me kalimin e viteve njė mashkull ka mundėsi mė tė mėdha pėr tė zhvilluar kėtė lloj tumori por nuk janė identifikuar akoma faktorėt qė e shkaktojnė kėtė pėrveē dhjamosjes. Pėr tė identifikuar prekjen e njė organizmi mashkullor nga ky lloj tumori egziston dhe njė test i veēantė. Testi konsiston nė njė analizė tė thjeshtė gjaku nė tė cilėn matet niveli i PSA qė ėshtė njė glikoproteinė e prodhuar nga qelizat e prostatit. Pėrqėndrimi i kėsaj substance tė prodhuar nga qelizat e prostatit shtohet nė raste infeksioni, neoplasish apo hiperplasish beninje. Duhet tė pėrsėritet tė paktėn tetė herė dhe shėrben pėr tė diagnostifikuar sa mė parė njė tumor. Vlera normale e PSA ėshtė 2.5ng/ml. Nė qoftė se ky pėrqėndrim ėshtė mė i lartė atėherė do tė ishte e nevojshmė tė bėni njė biopsi. Nė qoftė se gjatė biopsisė arrin nė 10 ng/ml atėherė rreziku i krijimit tė njė tumori ėshtė rritur.

Pesė ushqime qė i bėjnė mirė prostatit:
Pė tė parandaluar kancerin onkologėt rekomandojnė qė tė ndiqet njė dietė e ekuilibruar e pasur me fruta dhe perime dhe e varfėr me proteina. Sipas disa studimeve egzistojnė disa ushqime qė e parandalojnė kėtė lloj kanceri mė shumė se disa tė tjera. Ja disa prej tyre: Hudhrat dhe qepėt. Nuk mund tė konsiderohen ushqime galante por ama janė parandaluese tė mira pėr organizmin mashkullor nga ky lloj tumori. Kush i ha kėto ushqime me sasi tė mėdha rrezikon qė tė sėmuret mė pak. Dhe pėr ironi tė fatit merita ėshtė pikėrisht e pėrbėrėsve qė shkaktojnė dhe erėn e rėndė. Po, djathit vegjetarian. Bėn mirė pėr kolesterolin por dhe pėr prostatin. Djathi vegjetarian mund tė eleminojė rrezikun e pėrhapjes sė tumorit. Njė pėrbėrės i sojės, genisteina ngadalėson ndjeshėm rritjen e tumorit. Kjo mund tė shpjegojė dhe pse vendet orientale qė kanė njė dietė tė pasur me sojė janė mė pak tė prekura nga ky lloj tumori. Seleni. Kryen njė funksion dizinfektues pra mbron organizmin nga shumė sėmundje mes kėtyre dhe tumorit tė prostatit. Aq e ndjeshme ėshtė kjo sa disa qendra amerikane i sugjerojnė burrave tė moshės mesatare tė marrin njė dozė tė pėrditėshme seleni. Nė sasi tė konsiderueshme seleni gjendet tek mishi dhe tek drithėrat. Egzistojnė dhe ilaēe farmaceutike dietike qė pėrmbajnė selen por e rėndėsishme ėshtė qė tė mos kalohet doza e nevojshme. Peshku dhe arrat. Duket se vitaminat kanė njė rol tė rėndėsishėm nė mbrojtjen e organizmit nga tumori i prostatit sidomos vitamina D e cila gjendet kryesisht nė vajin e mėlēisė sė merlucit dhe tonit, tek qumėshti dhe tek vezėt dhe vitamina E qė gjendet tek frutat e thata dhe tek gruri. Konsumim sa mė tė madh tė domateve. Domatja konsiderohet si njė kandidat i mirė pėr parandalimin e kancerit tė prostatit. Licipeni dhe karotenoidi qė i japin ngjyrėn e kuqe domates ulin mundėsinė e krijimit tė tumorit.

Tė gjitha kurat pėt tė mundur tumorin e prosatit:

Brakiterapia
Ēfarė ėshtė? Impiantim i disa kapsulave tė vogla sa kokrra e orizit nė prostat qė pėrmbajnė pėrbėrės radioaktiv.
Sa zgjat? Njė seancė e vetme operacioni qė zgjat rreth njė orė e gjysmė.
Pėr kė ėshtė e rekomandueshme? Pėr pacientėt nė moshė tė madhe qė kanė tumor tė lokalizuar.
Avantazhet: Kohėzgjatje e kufizuar e ndėrhyrjes. Rikthim i shpejtė tek aktivitetet normale. Rrezik shumė minimal i komplikacioneve pas operacionit.
Disavantazhet: Shqetėsime urinare dhe irritime tė mundshme pranė zonės sė prostatit.

Radioterapia
Ēfarė ėshtė? Radioaksion qė dėmton qelizat tumorale duke i ēuar deri nė vdekje.
Sa zgjat? Ēdo seancė nga 10-15 minuta nė ditė pėr 6-8 javė me rradhė.
Pėr kė ėshtė e kėshillueshme? Pacientė tė rinj dhe me tumor tė lokalizuar.
Avantazhet: Eleminim i qelizave tumorale dhe mundėsi shumė tė mėdha shėrimi.
Disavantazhet: Domosdoshmėria pėr tė vazhduar seancat pėr njė kohė tė gjatė rreth dy muaj dhe rrezik i komplikacioneve pas kurimit si: shqetėsime urinare, impotencė etj.

Krioterapia

Ēfarė ėshtė? Ngrirje e qelizave tumorale, gjė qė shkakton dhe vdekjen e tyre.
Sa zgjat? Ndėrhyrja zgjat rreth njė gjysmė ore.
Pėr kė ėshtė e kėshillueshme? Pėr pacientė me tumor tė lokalizuar.
Avantazhet: Kohė e shkurtėr e ndėrhyrjes.
Disavantazhet: Nuk ka akoma tė dhėna tė mjaftueshme nė se mund tė konsiderohet nje teknikė e suksesshme.

Ndėrhyrja kirurgjikale
Ēfarė ėshtė? Njė ndėrhyrje kirurgjikale nė prostat.
Sa zgjat? Duke pėrfshirė dhe kohėn e qėndrimit nė spital ndėrhyrja kėrkon rreth 6 ditė.
Pėr kė ėshtė e kėshillueshme? Pacientėve qė parashikohet tė kenė tė paktėn dhe 10 vjet jetė dhe me tumor tė lokalizuar.
Avantazhet:Zhdukje e tumorit, shpejtėsi e shėrimit, rezultat me afat tė gjatė (15 vjet).
Disavantazhet: Rrezikohen komplikacione pas operacionit (shqetėsime urinare, vėshtėrsi nė aktivitetin seksual, impotencė).

Terapia hormonale
Ēfarė ėshtė? Ilace fermaceutike qė rregullojnė nivelin e testeronit.
Sa zgjat? Rreth dy vjet.
Pėr kė ėshtė e kėshillueshme? Pacientėt qė nuk duan apo nuk munden t’u nėnshtrohen ndėrhyrjeve kirurgjikale. Pacientėt nė moshė tė avancuar dhe ata nė metastazė.
Avantazhet: I heq ushqimin tumorit dhe ndalon rritjen.
Disavantazhet: Nuk ėshtė njė trajtim rrėnjėsor por sipėrfaqėsor, shkakton shqetėsime kardiovaskulare.

(Publikuar me 6 Gusht 2003 18:10)
© 2001-2008 Parajsa Shqiptare. All rights reserved.
  • Spurl
  • Digg
  • Del.icio.us
  • Blink
  • Furl
  • Technorati
  • Stumbleupon
  • Y!MyWeb
  • Simpy
  • Google
Parajsa Shqiptare Forum
Parajsa iWantMP3 Online - The Audio Search Engine
Posta juaj elektronike @parajsa.com
Parajsa Njoftime Online
Hivemail - The missing update
Parajsa Simply MyMusic
Parajsa Video Online
Muzika Shqiptare dhe e Huaj!
Lojra ne Parajsa.com
Njohje Shqiptare
  Radio Parajsa
Radio Parajsa Dancer     Radio Parajsa Dancer
  Zeri i Parajses
Shpresa-AL Sh.p.k
Fjalor Emrash Shqip