Ne muzeun "Viktoria & Albert" do te ekspozohen me shume se 100 veshje te stilistit, Xhani Versace ne pese vjetorin e vdekjes se tij. Si arriti Versace te ngreje dinastine me te madhe ne fushen e modes. Perbuzjet dhe injorimi i linjave te tij ne vitet '80 deri ne pushtimin total te pasarelave nga koleksionet e firmosura Versace.


Per princeshen Diana te Anglise, veshja e pare Versace ishte sinjali definitiv i rebelimit te saj, gati nje shuplake per Mbretereshen: ishte viti 1992, bashkeshorti i saj, princi Karl, prej vitesh nuk hynte ne dhomen e saj te gjumit dhe shume zhigolo, hidhnin shigjeta ne shqetesimin e saj te brishte: ai fustani i gjate, me tonalitete te zbehta te bluse, i ngushte dhe me qendisma te arta dhe te shndritshme, qe vinte ne dukje gjoksin e saj princeror, e transformoi princeshen e kendshme me nje pamje gati si te ndrojur, ne nje femer te forte e shume te guximshme, per te mos thene te pacipe. Pra pikerisht nje femer Versace. Elizabet Harlit, nje zonje e parendesishme, me meriten e shoqerimit ne Londer te te dashurit te saj Hjug Grent ne premieren e filmit "Kater martesa dhe nje funeral" ne vitin 1994, i mjaftoi te vishte ne ate rast mondan, nje Versace te mbajtur nga disa kapese te arta, e cila i vinte ne dukje nuditetin e saj, per tu bere papritmas jo vetem nje yll boteror, por madje nje nga femrat simbol te viteve '90, nje kohe e dekadences se shfaqjes, gershetimit mes modes, tregut dhe yjeve te avullueshem, te shpikjes se supermodeleve, krijesa te mrekullueshme, te cilat per nje dekade do te perfaqesonin imazhin femeror. Dy veshjet ikone, te hyre ne historine e zeze te kostumeve bashkohore, jane ato te veshur nga Madona, nga Sting apo nga Elton Xhon, apo fustani nuseror i Franceska Von Thysen, jane mes 138 veshjeve qe do te ekspozohen ne ekspoziten me te madhe te Muzeut, Victoria & Albert.

Nje nder evenimentet qe muzeu i ka dedikuar nje stilisti. Dhe eshte shume domethenese qe nje institucion kaq i nderuar, akademik dhe fisnikerisht britanik, te kete zgjdhur Xhani Versace, me provokuesi, pasionanti, dionisiaku i krijuesve te modes, te nje epoke ne te cilen moda kishte te drejten, per te mos thene detyren per te qene krijuese. Sic thote Kuirino Konti, stilist, skenograf dhe kostumist, "Versace ishte shprehja e fundit dhe me e forte e nje krijuesi mode per tu bere artist". Ne pese vjetorin e vdekjes se tij tragjike ne moshen 51 vjecare, duan ta nderojne dhe te kujton se si vizioni i tij per trupin e femres dhe menyra per ta veshura ate, ndryshoi totalisht menyren tone te te parit e te menduarit per ate qe do te veshim: por edhe per te rikerkuar pas obesionit te tij per zbukurimet dhe ngjyrat, pasurine dhe pasionin e tij autentik, ankthi per kulture, kerkimi i vazhdueshem teknik, pra nje talent dhe per nje perkryeshmeri. Gjithcka qe sot, duke triumfuar mblidhen pa identitet te nevojshem per konsumet e medha, nuk ka se c'duhen me, ai nuk eshte me.

Dhe per kete arsye, ekspozita behet historike, si te paraqiste sixhade te piktoreve flamande apo bizhuteri etruske: flet per nje kohe dhe per nje menyre te punuari e te krijuari, qe vetem ne pese vjet eshte bere "e shkuar". Titullohet "Arti dhe mjeshteria e Xhani Versace", me nje referim evident te levizjes se fundit te viteve teteqind Arti dhe Mjeshteria, qe festonte raportin art-industri, nga e cila Muzeu "Viktoria&Albert" posedon pelhura, mobilje, objekte. E tille eshte dhe vjedhja, per ate qe quhet nga e perdishmja "Times" Frock art (arti i veshjes) i krijuesit te madh italian, i cili, ndryshe nga c'bejne institucionet e tjera, gjithnje ne kerkim te financimeve, muzeu gjigand londinez nuk i ka kerkuar as nje nje euro te vetme shtepise milaneze, dhe gjithcka e ka bere vetem me kontributin anonim te mbeshtetesve te saj, nje ekspozite mes me te rendesishmeve te saj. "Po eshte e vertete, qe ketu kane qene kuratoret, Kler Uillkox, Valeri Mendez dhe Kiara Bas, thote motra e Xhanit, Donatela Versace. Ata kerkuan ne arkiv dhe bene zgjedhjet e tyre, por degjuan edhe propozimet e mia, pasi vetem une e di se cilat jane modelet, qe perfaqesonin me mire talentin e Xhanit. I kane dedikuar shume ekspozita, qe nga viti 1986, por kjo per mua eshte speciale, me ka mallengjyer shume.

Pasi pikerisht ne "Viktoria&Albert" ai ka ekspozuar per here te pare modelet e tij, ne vitin 1985 dhe mbaj mend krenarine e tij: ne prag te perurimit, kishin perfunduar se punen, dhe ne kater te mengjesit, ndersa ktheheshin per ne hotel me tha, "mendo se cfare nderi, qe nje dite ky muze te me dedikonte nje ekspozite te gjithen per mua". Ishte mes te preferuarave te tij, me "Gugghenheim" ne Nju Jork dhe "Bobourgun" e Parisit, dhe tek te gjithe keta muze te medhenj me merrte me vete duke me shpjeguar epokat e artit, artistet dhe cdo gje per ndryshimet e shijeve, dekorimet, pelhurat, bizhuterite, ishin gjithcka qe mund ta frymezonte. Nje here me coi ne Ravena per te pare mozaiket, vetem sepse kishte vendosur te qendiste ne veshje lekure te zeze kryqet bizantine". Pese vjet duken me te vertete te gjate, ne kohe te tilla ku cdo kujtim fshihet ne pak dite, mbi te gjitha per moden, e cila duhet te rinovohet ne vazhdimesi: e pra eshte pikersisht moda, e cila vazhdon te nderoje Xhani Versacen, duke u bere shpesh kopja e shemtuar e tij, duke i hequr cdo mrekulli dhe skandal, duke eleminuar cdo tentative te guximshme, duke e pershtatur per nje treg te madh.

Duke trasformuar ngritjen spektakolare te modeleve te tij ne ate vulgaritet dozinash, qe Monespieri i quante "sublimja e popullit". Por per tu akuzuar per vulgaritet, dekorim ekstremist, madje madje deri pornografi, te gjitha keto thuheshin per Versacen. Moda italiane e fillimit te viteve '90, qe pushtonte boten dhe pasuronte bilancin tone te pagesave dominohej nga sorioziteti i Armanit dhe i drejtohej nje bote te qete zonjash, te kenaqura dhe autonome, armike te cfaredolloj dhune dhe provokimi, te krijuara per tru shoqeruar nga meshkuj, qe respektojne lirine e tyre te shtrenjte. Papritmas ne sfilatat e marsit te vitit 1992, pati mpakje dhe indinjim: ne pasarelen e Xhani Versace u shfaqen modele, te quajtura skandaloze, dominuese dhe shume trasgresive, te mbira nga mjergullat letrare te "Histori te arta": vajza me gjinj te lidhur nga copa lekure, si ne fantazite me luksoze, zonja te paqarta, te gatshme per nenshtrimin dhe per perandorine seksuale. Ne vitin 1987 Versace kishte prezantuar ne Dallas nje koleksion te quajtur "Sadomaso Girl" dhe i nderprene sfilaten, madje dhe duke i perzene me shkelma. Por kater vjet me vone kohet kishin ndryshuar dhe femrat ishin gjithnje e me kerkuese per veshjen e tyre: po fillonte renia e lehte e dames se mbyllur ne imazhin e saj te ngurte gati pak te shenjte, po lindte femra, qe do te mesonte te perdorte trupin e saj si nje mjet joshjeje dhe ngritjeje profesionale. Ne ate rast Versace u ngrit ne piedistal: "Une nuk besoj tek shija e mire, eshte dicka shume e percaktuar". I ardhur nga Rexho Kalabria ne Milano ne vitin 1972, ne moshen 25 vjecare, fillimisht kishte tentuar te anonte ne qartesine e shijes dhe ne teknikat klasike, qe krijonin bukuri per ta aplikuar ne nje projekt industrial.

Ajo qe ndryshoi te gjithe jeten e punen e tij ishte takimi me Mauricio Bezhart, koreograf, filozof, antropog i kulturave te medha, i cili e vuri ne dukje me veten e tij: mes shume kostumeve fantasmagorike ne ekspozite, jane dhe ato per baletet e Bezhart. Qe nga ai moment, thone estetet, ndaj perfekshmerise se Armanit, Versace vendosi nje erresire te re dionisiake: dhe ishte pikerisht ai qe i kerkoi fotografit Avedon per tu inspiruar per nje fushate publicitare tek Delakrus ne "Vdekja e Sardanapalo". Perqasja e tij me kulturen ishte e pangopur, ekletike, e trasformonte ne nje person, i cili i mbushte vendin ku rrinte me objekte te bera posacerisht per te, ose me vepra arti antike, por edhe bashkohore.

Xhani kishte filluar te mos e ndjente me peshen e origjines se tij kalabreze, duke studiuar Greqine, apo nga homoseksualiteti i tij. Keshtu qe ai mund ta thyente me alibine e perfekshmerise dhe te zgjuarsise lombarde, qe denonte idene e dekorimit si nje faj, dhe te kridhej i gjithi ne gjenialitetin e vet, ne pasaktesine e tij te shpalosur dhe post moderne. Mund te punonte e te jetonte si ti pelqente me shume, te menyre te shfrenuar, si artist, i rrethuar nga artiste. Deri ne fund, tek ato gjuajtje pistolete, nje ekzekutim i vertete i bere ne mengjesin e 15 korrikut 1997 ne kopshtet e vendin te tij me te dashur Majai, Xhani Versace i mbylli perjete syte nga kjo bote, por duke lene pas nje dinasti te tere dhe nje emer kult ne boten e modes.