Lindur në Paris në vitin 1927. I ati, Pol Nurisie, ishte shfrytëzues pyjesh. Kishte lindur në vitin 1891 në Avokur, në Mëzë, dhe vdiq në vitin 1935. E ëma, lindur në vitin 1895 në Sen Marten o Laert, në Pa dë Kale, vdiq në vitin 1980. Fëmijërinë e kaloi në bregdet, pastaj në Paris, duke filluar nga 1940-a.

Studimet: Disa kolegje private, pastaj në licetë Sen Luí dhe në Luigjin e Madh. Studimet, pasksa të çrregullta, në shkencat politike, në Sorbonë dhe në fakultetin e Drejtësisë.

"Trashaluqi i vogël", që në vitin 1947. Jetën profesionale e nisi në vitin 1949. Është marrë me publicistikë. Veprimi humanitar (Ndihma Katolike), për "njerëzit e zhvendosur" dhe "emigrantët": 1949 – '52. Drejtor i Shtëpisë së Studentëve, në Komblú, në Savojën e Sipërme. Hyri "në letrat" në nëntor të vitit 1952: sekretar i përgjithshëm i botimeve Denoël (1952 – 1955), kryeredaktor i revistës La Parisienne (1955 – '58), këshilltar në botimet Grasse (1958 – 1966). Gazetar: bashkëpunon në mjaft organe të shtypit: për kritikën letrare, në Nouvelles litteraires (1960 – 1970), në Point ( pas 1972-shit), në Figaro Magazine; kritikë kinematografike: në l'Express (1970-'72); kritikë teatrore: në Figaro (1975-1977); si reporter dhe si shkrimtar, në Paris Match (1962-1963). Bashkëpunim: Dëshmi kristiane: Elle, Marie-Claire, Vogue, Gazette de Lausane, Paris Match, Le Lettres françaises, France-Obesrvateur, Lë Monde. Midi-Libre, etj. Udhëtime dhe konferenca në Evropë, në Shtetet e Bashkuara, në Amerikën Latine, në Indi, në Lindjen e Afërt, në Magreb, etj. Në vitin 1977 zgjidhet në akademinë Gonkur,- sekretar i përgjithshëm në vitin 1983,- kryetar në vitin 1966.

Vepra autobiografike:
« Një borgjez i vogël », 1963, Grasset, Livre de Poche & Cahiers rouges
« Letër qenit tim », 1975, Gallimard & Folio
« Muzeu i njeriut », 1978, Grasset & Livre de Poche
« Bratislava », Grasset 1990 & Livre de Poche
« Romani i vjedhur », Grasset, 1996 & Livre de Poche
« Ndëshkimi i gjeniut », 2000, Gallimard

Romane:
« Uji i murmë », Plon 1951 dhe Stock 1986
« Jetimët e Otëjit », Plon 1956 & Presses Pocket
« Trupi i Dianës », Julliard, 1957 & Presses Pocket
« Blu si nata », Grasset 1958 & Livre de Poche
« Një histori franceze », Guilde du Livre 1965, Grasset 1966 & Livre de Poche
« I zoti i shtepisë », 1968, Grasset & Livre de Poche
« Vdekja », 1970, Grasset & Livre de Poche
« Gjermania », Grasset 1973 & Livre de Poche
« Perandoria e reve », Grasset 1981 & Livre de Poche
« Festa e Etërve », Grasset 1985 & Livre de Poche
« Ec përpara, kujdes djathtas », Grasset 1987 & Livre de Poche
« Rojtari i gërmadhave », Grasset 1992 & Livre de Poche
« Bari i skuadriljes », 1997 & Livre de Poche

Në botim:
« Armëpushimi në luftën e grave »
« Ec përpara, kujdes djathtas », përkthyer në shqip nga Viktor Kalemi ; parathënia nga Besnik Mustafaj.

Pamflete:
« Qentë e rrahur », Julliard 1957
«Portreti i një shpërfillësi» , "Pamflete", Fasquelle 1957
« Letër e hapur Zhak Shirakut », Albin Michel, 1977

Të ndryshme:
«Autos Graphie», 1990 Albin Michel & Livre de Poche
«Njerëz të këqij», bashkëbisedim me Arnaud Guillon & Frederic Badre, 1996, Quai Voltaire & Folio
«Në mermer», kronika, me Françoise Sagan dhe Guy Dupre, 1988, La Desinvolture
«Një shekull» NRF, album 2000, Bibliothèque de la Pleïade

Albume:
« Hebrides », Fotografi nga Paul Strand, Guilde du Livre, 62
« Rroftë Franca », Fotografi nga Henri Cartier-Bresson, Robert Laffont, 1970
"Drunjtë e Vosxhëve », Fotografi të Patrick et Christiane Weisbecker, Le Chêne, 1976
"Besnikja Metz », fotografi të Jean-Luc Tartarin, Denoël/Serpenois, 1982
« Svicra e thellë », 1900-1930, Slatkine, Genève, 1990

Libra që kanë marrë çmime:
L'Eau grise, Bourse Feneon 1951 - Une Histoire française, Grand Prix de la Guilde du Livre (Lausanne) 1965 dhe Grand Prix du Roman de l'Academie française 1966 - Le Maître de maison, plume d'or nga Figaro litteraire 1968 - La Crève, prix Femina 1970 Fransua Nurisie ka marrë për bashkësinë e veprave të tij : Çmimin Pierre de Monaco, 1975 – Çmimin e Madh të romanit nga qyteti i Parisit,- çmimin Jean Giono .

Fransua Nurisie : Ende e përbuz vetveten
Në vitin 1963 doli libri "Një borgjez i vogël". Është një autoportret mizor, por i ndritshëm, që është ribotuar në një format të veçantë dhe është bërë klasik, tashmë. Zherom Garsen (Garcin) e ka pyetur Fransua Nursienë nëse, pas 40 vjetësh, e njeh vetveten në këtë përmbledhje vetëzhvlerësimi.

Dy vite më parë, Fransua Nursie përshëndeti shoqërinë dhe u tërhoq në vetvete. ("Mjaft luajtëm. T'ia mbathim tani. Ta spastrojmë vendin »). Në një vëllim të madh kujtimesh – « Ndëshkimi i gjeniut » (Gajimar),- ai përshkruan, si gjithmnonë, « gjendjen e humbjes » , në të cilën e kishte katandisur sëmundja e Parkinsonit. Shkrimtari sot, në moshën 75-vjeçare, është duke bërë nasqerisjen e veprës së tij. Kështu ai po i mbledh romanet që do t'i ribotojë Grasse, i cili do të paraqesë të gjitha veprat autobiografike. Libri i parë, që ka dalë në vitin 1963, është «Një borgjerz i vogël ».Është një libër, në të cilin autori s'e ka për pesë vetveten. Vetë libri binte ndesh me kohën dhe letërsia e përkushtuar orvatej për ta renditur në Romanin e Ri. Nursie përuronte me këtë vepër një bashkësí rrëfimesh të hidhura që e kishin vënë nën trysni mendore autorin, e cilësuar tani si autoportretisti më i mirë. Për këtë vlerësim shërbeu vepra edhe e fundit, "Ndëshkimi i gjeniut". Për « Le Nouvel Observateur » autori bën, si të thuash, një ushtrim të flash-back-ut (rikthimit në të kaluarën). Gajimari, në koleksionin e tanishëm, riboton librat tuaj autobiografikë dhe, në vitin e ardhshëm, ai do të mbledhë romanet tuaja. Çfarë përzgjedhje keni menduar ? Me përjashtim të librit tim mbi veturat, « Auto grafì », kam menduar të paraqes sërishmi të gjitha veprat e mia autobiografike. Por, nga ana tjetër, ka hequr gjysmën e romaneve të mia, veçanërisht të parat: « Jetimët e Otejit » dhe « Trupi i Dianës ». Ato sikur e çrregullojnë punën. Unë, lexuesi i Montenjit, Rusoit, Konstanit dhe Leirisit, jam i prirur për letërsinë e vetës së parë, atë që i paraqet gjërat zbuluar, pa fshehur edhe rreziqet. "Një borgjez i vogël" doli në vitin 1963. Unë kam bërë disa zgjedhje në disa pjesë dhe do të doja të dija nëse, pas një kohe dyzetvjeçare, ngulmoni në to. Titulli, pastaj…. Ndjenjën e vetëpërbuzjes e kam provuar shpesh herë: një borgjez i vogël, është një çunak i borgjezisë dhe jo një francez i borgjezisë së vogël.

E, megjithatë, asgjë në fëmijërinë time nuk i përkiste borgjezisë së vërtetë. Ne ishim më tepër në bisht të saj. Të parët e mi nga Lorena ishin fshatarë, zanatçinj. Nuk kam trashëguar asnjë pasuri. Por ia kisha zilinë njëlloj borgjezie të zhvilluar, përparimtare dhe të civilizuar. E kam sendërtuar jetën time, i kam ndërtuar miqësitë e mia, leximet, edhe zemërimin, rreth kësaj ideje. Ende jeni i atij mendimi? Në fund të « Borgjezit të vogël » ju shkruani : - "Nuk krenohem me jetën time. Nuk kam dobësi për vetveten. Nuk më pëlqen jeta ime". Në vitet Gjashtëdhjetë, me dukej vetja një shkrimtar tepër i rëndomtë. Prapëseprapë nuk reshtja së thëni se nuk më pëlqente vetja. Ishte një vetëshqyrtim vajtues, nëse jo i vajtueshëm. Por ishte edhe një teknikë e të shkruarit, që pajtohej me teorinë kubiste sipas së cilës, për ta kapur e përthithur një send, ai duhej kqyrur nga të gjitha anët e cepat. Unë nuk pushoj, për t'u kuptuar më mirë, të rrotullohem rrerth vetvetes, t'i vij vërdallë, të krijoj rrëmujë rreth vetes sime. Këto shprehje të "Borgjezit të vogël", po t'i shkruaja prapë, do t'i paraqitja më të ashpra e më të prera. Një pohim tjetër i vitit 1963: "Të shkruarit nuk ka qenë për mua një mënyrë jetese. As fëmijet e mi, lidhjet e mia, punët e mia, nuk kanë qenë të tilla. Jetohet edhe pa u marrë shumë me arsyetime të stërholluara". Kjo frazë ka bërë shumë përshtypje dhe bujë, në atë kohë. Miq të mi më kanë qortuar ashpërsisht.

Iv Berxhe (Berger) më kishte thënë se nuk e kisha "të drejtën" që të shkruaja kësisoj. Që nga viti 1958, pas botimit të « Blu, si nata », nuk botova më asgjë. Jetova në heshtje për pesë vjet. S'u mora më libra dhe mund të vazhdoja kështu. Prandaj e quaj "Borgjezin e vogël" si librin tim të parë. Makina u ndez dhe rifilloi të lëvizë nga ky çast. Puna e të shkruarit u bë mënyrë jetese, tanimë. Tani, më shumë se kurrë më parë. Është i vetmi trapez i fizkulturës tek i cili jam mbërthyer dhe qëndroj në hava. Por thesit i hapen edhe vrima, aty-këtu. Në lidhje me lartësitë: "Jam i mendimit se jeta është më e rëndë në mjerimet e vogla, sesa në ndjenjat e mëdha. Janë pikërisht mjerimet e vogla që e ngarkojnë jetën. Ato e vështirësojnë atë dhe, siç thuhet për aeroplanët, ata e kanë paksa të vështirë ngritjen për fluturim".

Natyrisht me moshën, mjerimeve të vogla ua zënë vendin të mëdhatë. Mjerimet e vogla janë shqetësuese dhe tronditëse, kur je i ri dhe me shëndet. Por tani, që unë jam në ndeshje me sëmundjet, me shterjen, me humbjen e kujtesës, që bëj qendresë me ndihmën e ilaçeve "Miss P." (në "Ndëshkimin e gjeniut" kështu e quan ai sëmundjen e Parkinsonit), - sikur ta dinit sa do t'i doja ato mjerimet e vogla… « Je harbut në moshën 20-vjeçare, kur nuk të vete në medje se do të të vijë edhe ty pleqëria… ». Pa dyshim që e keni fjalën për atë pamfletin "Qentë që rrihen", me nëntitullin "Për disa të këqija të shoqërisë letrare", që e keni botuar në vitin 1956, por e keni hequr, më pas, nga bibliografia juaj. Kjo frazë më çudit edhe më tepër, ndonëse e kisha harruar, se për mua harbutësia nuk ka asnjë vlerë. Unë i jam shmangur kurdoherë pafytyrësisë dhe dandizmit, si të thuash, tangërllëkut, një fjalë e cila del në pah në çdo njëzet vjet nga djemtë e portierëve, që më ngjiteshin atëherë e më bëheshin pullë. Është e kollajtë të bëhesh cipëplasur. Unë kam qenë gjithmonë i kujdesshëm për të mos prekur në sedër të tjerët. Nuk e kam ndier kënaqësinë sadiste të të ligjve. Nuk mund të qetësosh vetveten duke u ndeshur me të tjerët. Përsa u pëket « Qenve të rrahur », këtë vepër dua ta heq fare nga kujtesa ; nuk është veçse nga ato të revistave mujore.

I ribleva kopjet e fundit dhe i asgjësova. Në kapitullin "zakoni për të droguar kalin" nuk shprehet kalorësi, por shkrimtari, që rrëfehet se përdor pilula Maxiton, Ciridran, Optadilon… - si edhe alkoole të shumta, me qëlim që "jeta të bëhet e durueshme dhe puna të bëhet e mundshme". Më vonë a e keni ruajtur "zakonin që të drogoni kalin"? Pohoj se këto droga kanë qenë të rëndësishme për mua gjatë gjithë jetës sime. Kam përdorur me ëndje nxitësit (eksitantët), shkathësuesit, përshpejtuesit. Nuk i mohoj rreziqet me të cilat jam ndeshur. Por, përsa i përket alkoolit, këtij superkarburanti, ai ka qenë gjithmonë një joshje që e kam shtypur, zotëruar. Sepse nuk e pranoj vetëshkatërrimin. Jam xhindosur shumë për të gjetur forca që t'i bëj qëndresë estetikës së vetëvrasjes. « Sa i dua shtëpitë ! Janë një pasion për mua. Është pak të thuash se janë një dashuri…». A jeni, pas dyzet vjetësh, gjithaq i marrosur pas shtëpive? Le të themi se Don Zhuani është lodhur pak, tanimë. Por provoj gjithmonë një emocion të fortë në pamjen e disa fasadave, në vështrimin e disa parqeve. Në rjedhë të kohës kam pyetur veten përse, meqë shija ime për gurin ka qenë kaq e lartë, unë kam dështuar gjithmonë në shtëpitë e mia. E ndiej veten, në një kënd timin, paska si një kolonel në pension. Dua një simetri të plotë, rregull, jo shumë muzikë. Nuk është halli i gjithë te fiziku.

Në faqen 190: "Pamja është esqullët, e gjatë, e gjerë, si një hënë. Duket si një fëmijë i stërmadh. Profili, në mënyrë të vagëlluar, të jep pamjen e një kali". Kam përshtypjen se me moshën, përmirësohet diçka. Objektivisht dhe nga pikëpamja letrare është njëri nga përshkrimet më të goditura që i kam bërë vetvetes. Është e vërtetë se temat e autoportretit janë një një dhuratë për shkrimtarin. Por, në kundërshtim me atë që mendoni, mosha nuk i ndryshon ndonjë gjë portretit. Unë vazhdoj ta kem zët vetveten me një besnikëri rrënuese. Nuk mund të pajtohem dot kollaj me pamjen që më ka dhënë natyra. « Unë u jam mirënjohës kuajve. Ata m'i kanë prishur studimet ». Ah! Sa i kam dashur kuajt! Më kanë tërhequr jashtëzakonisht. Kur isha 20 vjeç, për pak sa nuk humba jetën për ta. Do të më besonit po t'ju thosha se u shndërrova në një asket jobesimtar. Unë s'kuptoja nga feja, por në mënyrë të pavetëdijshme kisha një përkushtim njëherësh prej ushtaraku dhe prej murgu. Përsa i përket dashurisë apo, më mirë, seksit, ju shkruanit. « Kisha përshtypjen se festës i kaloja mënjanë ». Dhe nuk ishit veçse 34 vjeç! Nuk flas dot me qejf për këtë. Të pohoj se nuk kam qenë një Kazanova, se në dashuri e ndieja veten më tepër të mërzitur se të apasionuar, se kjo kënaqësi nuk më interesonte tepër, shkurt se kam qenë një dashnor i keq, është një mënyrë për t'i shkuar gjer në fund rrëfimit tim. Në thelb, nuk kam ndryshuar: seksi nuk ka qenë i rëndësishëm; ka qenë si një gjë pa vlerë. Një teprim. Si u prit « Borgjezi i vogël » në vitin 1963? Pier-Hanrí Simoni e ka dërmuar në pesë kolona në « le Monde ». Kulmin e inatit e kishte në atë pjesë ku flitej, si me fjalë nëpër dhëmbë, për biseda me time shoqe për lindjen e një fëmijë : « Ta bënim apo jo ? ». Simoni nuk i duronte dot ato projektet për një dështim (abort). Më vonë, kur studionte në kolegj, im bir, i prekur thellë, e kishte këtë artikull para syve.

I telefonova Pier-Hanri Simonit për t'i thënë se ç'mendime kisha për kundërvënien e tij. Por ai më foli për një kronikë të bukur e të gjatë të Aragonit. Së fundi, "Një borgjez i vogël" ka tronditur mjaft lexues për arsye morale por, ama, është libri që më futi në letërsi, më mësoi që të mos kem shumë besim te të shkruarit "për bukuri", më dha shijen për të dhënë disa shkundje elektrike në tekstet e mia dhe, sidomos, më bëri të kuptoj virtytin e punës. Nëse duhet të bëj një përmbledhje të jetës, nuk do të thosha: kam shkruar shumë, por: kam punuar mirë. Fransuá Nourissier, lindur në vitin 1927, anëtar i Akademisë Gonkur, kritik letrar, jeton në Paris e në Menerbë, në Lubëron. Është autor i shumë romaneve, ndër të cilët edhe "Perandoria e reve" (1981), si edhe i shumë teksteve autobiografike. "Një borgjez i vogël", sipas Aragonit: "Biografi qoftë apo roman ,- të paktën sipas kuptimit tim,- thelbi është një çështje gjuhe dhe tani që s'para e duan shumë prozën, më pëlqen që njëri ndër më të rinjtë se unë, pasi arriti pjekurinë, u jep lexuesve këtë leksion të frëngjishtes së sotme, për të cilin mungojnë katedrat në shkollën tonë. Ka mjaft kohë që nuk është shkruar kështu, dua të them me këtë mjeshtëri të frazave, që të bën të mendosh se nga to dilet si nga gratë, kaq të bukura sa edhe të shpërfillura" (Les lettres françaises").

Mburoja e stilit
Fransua Nurisie

Në pleqëri pamja e tij ishte aq e jashtëzakonshme, sa njerëzit në rrugë ndalonin për ta parë shkrimtarin plak, ashtu krejt pa folur... Ai, djaloshi i hollë i dhimbshëm, i mësuar me klubet e vallëzimit në Monmartre, ai perandori i "Letrave franceze", burri me një vështrim të shpejtë e të rëndë, me mirësjellje ngulmuese e paksa provinciale, prestigjatori i zymtë që thoshte:"Jam snob, i dashur!"

Gjithmonë më ka pëlqyer një gjykim i Klodelit për shkrimtarin e madh: Aragoni shkruan frëngjisht si ta kishte frëngjishten gjuhën e nënës, ku personaliteti i gjykatësit përqaset me një shije të veçantë. Sot pyes veten:ç'do të thotë kjo? Që nuk ka asgjë artizanale, fshatareske, të rëndomtë në prozën aragoniane? Ne këtë e dimë shumë mirë. Përgjigjen e marr nga një monolog i Aragonit rreth vitit 1962, kur po shkruante librin "I marrë pas Elsës". "Unë nuk hezitoj:T'i huaj" ( kjo qe fjala e përdorur nga ai) Klodelit formën e paragrafit të vogël, për të cilin, i dashur, kam respektin më të madh". Disa gjëra në këtë shtesë të papritur Klodel+Aragon më duken të drejta.Dhe pse formula e Klodelit është paksa naive, ajo përbën në një farë mënyre unitetin e këtij terreni letrar francez, mbi të cilin më duket e rëndësishme të vendoset Aragoni, sa herë që mundet.

Ai pushtoi lehtësisht një publik të gjerë dhe kjo korrespondoi me etapat e eksplorimit të tij francez: në fillim farefisnia e tij e shpikur me Dideronë dhe Resti-në, pastaj krijimi i një poezie që rrjedh nga poezia e mirësjellë. Ngurimi kundrejt Aragonit, më i vështiri për t'i zbutur, qëndron në të shprehurit" ngaqë ai mund ta bënte gjithçka mirë, për të mos thënë më mirë se të tjerët: nuk ka zënë asgjëkund vendin e parë. Ngaqë ai mund të bëhej si Hygoi, si Stendali, si Barris, si Rembo dhe si Apolineri, ai ishte i dënuar të mbetej vecse një poligraf (pra një shkrimtar që shpërndahet në shumë fusha) pa një vend të përcaktuar saktë në letërsinë franceze,duke frikësuar e shkurajuar kështu vlerëmohuesit e tij edhe pas vdekjes. Unë nuk mendoj pa shkruajtur, thoshte Aragoni, dua të them se të shkruarit është metoda ime e të menduarit. Tonë se ai ishte "grafomotor" ( nxitesh nga të shkruarit- nëse mund të formohet kjo fjalë mbi modelin e "verbomotorit" nxitesh nga të folurit). Pra ai i jepte përparësi- këtij afshi e muzike fjalësh iracionales kundrejt racionales, klithmës dhe ngërdheshjes kundrejt shkëlqimit të ftohtë. Kur vinte më vete, ai ishte njëherësh i xhindosur dhe praktikonte kështu një shkrim nga e keqja. Kjo është ajo që duhet mbajtur mend dhe përshëndetur tek ai, sepse paraqet të kundërtën e "lehtësisë" së pashpjegueshme për të cilën e kanë kritikuar shumë. Kur e kishte pothuajse veten në dorë, ai shkruan duke rrezikuar stilin e tij dhe jo nën mbrojtjen e tij. "Të shkruash mirë" është mburoja nën hijen e së cilës diskutohen veprat e vogla. Stili i Aragonit në shumicën e veprave, përkundrazi e ekspozon dhe e çarmatos atë, mburojën. Arti i të shkruarit e kishte çuar Aragonin pak larg, atje nga ku ai mund të kthehej mbrapsht ose të heshtte. E gjithë vepra e mëpastajme është veçse një luftë kundër kësaj heshtjeje.

Fransua Nurisie dhe Shqipëria
Fransua Nurisie, anëtar i vjetër i Akademisë Franceze të çmimit "GONKUR" është tashmë një nga ata personalitete të letërsisë së sotme franceze, krahas Alen Boske, Mishel Turnie, Robert Eskarpit etj, i cili jo vetëm e njeh nga afër letërsinë shqiptare, por ka një tablo të qartë të zhvillimeve të fundit të shoqërisë sonë, e vecanërisht të ditëve tona. Shkrimtar kontemporan, i vlerësuar me disa cmime ndërkombëtare (një nga romanet e tij tashmë është përkthyer në gjuhën shqipe), ai është pritur në Shqipëri para disa vitesh ku ka patur rastin të vëzhgojë nga afër realitetin shqiptar para rënies së murit të Berlinit e ku është takuar me disa nga personalitetet e kulturës shqiptare, midis të cilëve edhe me gazetarin dhe shkrimtarin Besnik Mustafaj. Botimi i dy librave të B. Mustafajit, eseja politike, "Shqipëria midis krimit dhe mirazhit" dhe romani "Një verë pa kthim", patën nje jehonë të gjerë në shtypin dhe kritikën franceze për vetë faktin se autori, që prezantohet për herë të parë këtu, paraqitet jo vetëm si shkrimtar e kronist i historisë më të re shqiptare, por edhe si një militant politik aktiv. Kështu, shkrimtari dhe kritiku francez Fransua Nurisie, botoi një shkrim në revistën e njohur "FIGARO-MAGAZINE", krahas shkrimeve të shumta që u botuan në "Le Quotidien de Paris", nga Alen Boske, "L'Evenemendt de Jeudi", "Le Monde", gazetat lokale etj, në vecanti emisioni i gazetarit Patrik D'Avor në emisionin e kanalit 1 të TV Francez "Ex-Libris".

Ja si i vlerëson Fransua Nurisie librat e Besnik Mustafajit në shkrimin e tij me titull "Besnik Mustafaj - Midis jetës dhe vdekjes". E kam njohur Besnik Mustafajin më 1989 në Tiranë. Isha i habitur nga kultura dhe frëngjishtja e tij e përsosur. E kisha pyetur vetveten se me cmimin e sa përkujdesjeve, durimi e kufizimi mendimesh, mund të krijohet një person me cilësi të tilla si nën një regjim totalitar. Si gjithë shqiptarët , edhe Besniku ëndërronte udhëtimet, përkthimet dhe pa e deklaruar, ëndërronte fundin e një regjimi që bënte kërdinë që para 15 vjetësh se të lindte ai. Tashmë, sapo është rizgjedhur deputet i Partisë Demokratike dhe ka kontribuar për krijimin e saj. E ftojnë ngado. Udhëton me një pasaportë diplomatike. Gjithë kjo, është në fakt një revolucion që ne e përshëndesim miqësisht, pasi kjo i dha fund paralizës 45 vjecare staliniane. Në librin "Shqipëria midis krimit dhe mirazhit", tregohen përmbysjet e fundit. Ky libër, risjell kujtimet e autorit me një ton të lirë dhe familjar. Profesioni i militantit demokratik është kalitur me shumë qartësi.

U besua një cast se rënia e murit të Berlinit dhe e sistemeve "socialiste" nuk kishte të bënte me regjimin shqiptar të Ramiz Alisë, i cili që prej 1985 vazhdonte traditën e diktaturës së Enver Hoxhës. Duhej pritur viti 19912 që përmbysja simbolike e statujës së Stalinit, zemërimi dëshpërues i kandidatëve për ekzil dhe revolta e studentëve të bëjnë që tirania që po përmbysej të tërthiqej. Besnik Mustafaj në librin e tij, tregon dhe për rreziqet që e kërcënojnë Shqipërinë: emigracioni masiv që mund ta lerë vendin si një trup pa gjak, problemet e vështira të demokratizimit, zemërimet popullore, refuzimi për të reformuar psikologjitë, rivendosja e njerëzve në punë etj. Kjo ese, në formë konfidenciale, është aktualisht një nga dëshmitë më të mira mbi krizën shqiptare. "Një verë pa kthim", është një roman shqetësues.... Duke përshkruar historinë e një cifti që rigjejnë njëri-tjetrin kohë më pas, shkrimtari Fransua Nurisie nënvizon se "pas një rikthimi të shpejtë të ngjarjeve të këtij tregimi, trajta cudibërëse merr kuptim dhe gjithcka e ndjen të mrekullueshme. Pra, është e panevojshme të kërkosh të interpretosh një alegori dhe as të citosh I. Kadarenë apo N. Tozaj; Besnik Mustafaj, i vetëm dhe i afërt, ekziston përmes vetë krijimtarisë së tij".