Quhet Alfred Mirashi, por të gjithë e njohin me emrin e artit: Milot. Telajot me përmasa të mëdha, ku mes ngjyrave të qeshura dhe formave dekorative, bëjnë ballë hera-herës "portrete" skulpturash greke e ilire, mbajnë tashmë gjurmën e personalitetit të tij artistik. Në kuptimin që mund të thuhet me plot gojën se djaloshi shqiptar që lindi 38 vjet më parë në një qytezë në veri të Shqipërisë, e ka me të vërtetë stilin e tij.E ka krijuar me mund,duke përzjerë kujtime, tonalitete e forma, që siç thotë vetë, i kërkon në pazarin e fëmijërisë, në Milot, atje ku si në paradë kalonin veshjet e mrekullueshme popullore shqiptare.Por edhe duke studiuar me kujdes e thithur me ëndje gjithçka i ka ofruar historia e artit bashkëkohor, e sidomos antik. Ndaj s'është për t'u habitur punimet e tij që do të ekspozohen nga 13 qershori më 11 korrik në ambientet e Kompleksit të Vitorianos në Romë të paraqesin të njëjtin interes që ngjallën me ekspozitën e tij të para katër vjetëve në Napoli, në kështjellën aragoneze të Maschio Angioinos. Alfredi ka ardhur në Itali në 1991, në kurriz të një trageti mbushur citazi me shqiptarë. Linte pas një vend të përrallshëm, me pemë e ujëra të kaltër, male e shkëmbinj të bardhë, kështjella të shkatërruara nga luftërat... Së paku, kështu e rrëfen ai vetë, ndoshta pa e kuptuar se atdheu i tij, i përshkruar me një nostalgji e afsh të këtillë, i ngjan paksa atdheut të "Bagëti e Bujqësi" të Naim Frashërit. Prej rilindasi Miloti ka edhe kokën me flokë kaçurrela të gjatë, mjekrrën dhe një kasketë, por sidomos një lloj krenarie të hapur për gjithçka i takon së shkuarës shqiptare.Telajot e tij, shpesh larg figuratives, pranëvënë pikërisht këtë dëshirë për rilindje, shprehur në artin klasik, me ngrohtësinë e ngjyrave të mesdheut.Pas punëve të Milotit fshihet artizani e mjeshtri, por edhe lexuesi i kujdesshëm e admiruesi e njohësi i artit. Karriera e Alfredit numëron pjesëmarrjen në dhjetra ekspozita kolektive, disa çmime të rëndësishme, shkrime e studime mbi punët e tij në gazeta e revista arti në Itali. Per këtë, edhe pjesëmarrja në ekspozitën e rëndësishme të Romës, i bind kritikët që e ndjekin me dashamirësi prej disa vjetësh tanimë, se talenti i shqiptarit nuk është thjesht një rastësi.

Nga 13 qershori deri në 11 korrik artisti shqiptar Alfred Mirashi, i njohur me emrin e artit Milot, do të ekspozojë punimet e tij krahas artistëve të tjerë të Mesdheut në kompleksin e Vitorianos në Romë në festivalin “Il Lazio tra l’Europa e il Mediterraneo”. Artisti rrëfen rrugën e tij të mundimshe dhe ikonat e veta si shprehje e një arti “me identitet mesdhetar”.

Ke patur një jetë emigranti plot sacrifica. Arti, dihet, nuk jep bukë. Si ja ke dalë të ndjekësh pasionin tënd?
Milot: Do t'ju mbaja gjatë, po të tregoja gjithë çfarë kam kaluar për të mbërritur këtu ku jam sot. Gjëja më e rëndësishme është se kam besuar gjithnjë, si i marrë, në mendimet dhe forcat e mia. Në fillim s'dija të thosha as "Mirëdita!" në italisht. Kam fjetur jashtë, punoja kudo (krejt papritur njihja shumë zanate!), studioja dhe ndihmoja edhe shtëpinë. Por Zoti më ka dhënë gjithnjë forvë për të menduar në mënyrë pozitive dhe për të parë përpara. Më ka ndihmuar edhe edukata familjare. Gjithnjë kam menduar të jetoj ndershmërisht. Kam zgjedhur një profesion të vështirë, por ne shqiptarët jemi të fortë. Jam krenar për virtytet që kemi trashëguar. Kam njohur shumë bashkatdhetarë të mitë që po ashtu kanë bërë sakrifica të mëdha për të studiuar dhe për të realizuar ëndrrat e tyre.

Kritikët kanë thënë se në punët e tua "përzihen stilemat e pikturës ekspresioniste më të fundit (ku një peshë të rëndësishme ka Transavanguardia) me mësimet tashmë klasike të Dadaizmit të vjetër e të ri…", dhe se në të gjithën këtë "ndjehet tek rreh flatra mbrojtëse e mësimeve të Mimmo Paladino- s." (Eduardo Cicelyn) Sa e gjen veten në një përkufizim të tillë dhe sa të kanë ndihmuar njohja e artit të së kaluarës dhe atij bashkëkohor në veprën tënde? Piktura ime është një lloj identiteti mesdhetar. Kjo kulturë mijëravjeçare me art dhe legjenda të mistershme është një labirint i madh për artistët, por edhe një pasuri e madhe në fushën e kërkimit artistik. Pas shumë vjet studimesh, në fillim në Milano, në Akademinë e arteve të bukura të Breras, e pastaj në Londër, nga 1999 e kam ndarë jetën time mes Milanos dhe Nju Jorkut. Kam vizituar shumë muzeume dhe galeri arti. Kësisoj kam fituar një njohje të mirë, si të artit bashkëkohor, ashtu edhe atij të antikitetit. Por tashmë teksa pikturoj, frymëmarr me personalitetin tim vetjak artistik. Pas shumë vitesh pune dhe përpjekjesh, kam nisur të vjel frytet e para. Mund të thuhet që shekulli i kaluar, ka qenë shekulli i artistëve, sepse gjatë kësaj periudhe kohore kanë lindur mjaft rryma artistike.

Sipas meje, Dadizmi i Dushamp-it dhe Man Ray-t, ka qenë më kreativi, ndoshta edhe sepse të gjithë artistët ndërkombëtarë e kanë ndjekur me vëmendje të madhe. Ndërsa Transavanguarda është një rrymë e përkufizuar në Itali nga kritiku i njohur i artit Achile Bonito Oliva, dhe mes artistëve që të këtij ambjenti është edhe Paladino. Eshtë një artist që më pëlqen, por piktura ime është krejt tjetër gjë, sepse unë përdor në kuadrot e mija traditën e popullit tim. Arti ynë është më i lashti në Mesdhe, ndaj dhe s'ka nevojë të shikojë për kah të tjerët. Në pikturën timë, nuk bëj tjetër veçse interpretoj pjesën më të bukur të artit mesdhetar, grek dhe romak, sipas pikëvështrimit tim.

Sa dhe ç'vend zë në punën tuaj fëmijëria?
Për mua ka qenë fat i madh që kam lindur në një familje të madhe malësorësh, në një qytet të vogël verior të Shqipërisë, në Milot. Në qytetin tim, çdo të diel, bëhej pazari. Shitej çdo gjë dhe fshatarë e qytetarë vinin nga të katër anët e vendit. Isha i vogël, e megjithatë më ngjallnin kureshtje të madhe kostumet e jashtëzakonshme të malësorëve mirditorë e zadrimorë. Kostumet e tyre me zbukurime të thjeshta për nga fantazia, por me një harmoni të mrekullueshme ngjyrash, e të qëndisura me mjeshtëri, më kanë lënë një kujtim të pashlyer. Dhe sot janë një burim i pashtërshëm në krijimtarinë time artistike.

Teknikë e përzjerë mbi kanavacë, mozaik, instalacion... Ku e ndjen veten më të sigurt dhe më të shprehur?
Për t'u shprehur në art, sot ekzistojnë shumë forma: pluralizmi artistik ta lejon diçka të tillë. Duhet të dish të bësh mirë gjithçka, edhe sepse artisti që nuk njeh shumë teknika, s'e ka të gjatë në fushën e artit. Duhet të them se më pëlqejnë të gjitha këto teknika, ku besoj se kam mësuar të shprehem me njëfarë sigurie. Gjithsesi, aftësinë për t'u shprehur me teknikën e mozaikut, një më të vështirat, ne e kemi të trashëguar. Gjatë periudhës bizantine, në Shqipëri ekzistonin shkolla të veçanta, ku mësohej realizimi i tyre. Por mua më pëlqen shumë edhe fotografia dhe besoj që në ekspozitat e tjera do të paraqes edhe punë në këtë gjini të artit.

Ekspozita jote personale më e madhe, ajo në Maschio Angioino të Napolit, titullohej “Afërditat e Milotit”. A ka lidhje mes Afërditës së Milos,apo asaj të Botticelli-t dhe Afgërditave të Milotit? Si të lindi ideja e një instalacioni të tillë? Në Muzeun Maschio Angioino të Napolit, ku para disa vjetësh hapa ekspozitën time personale, në këta vjet të fundit, kanë ekspozuar artistë nga më të njohurit, si Andy Warhol, Basquiat... E ndjeva për detyrë të realizoja një punë artistike, sa të madhe, aq edhe spektakolare. Duke patur ndër mend Venerat e Milos dhe Botticelli-t, që mishërojnë nivelin më të lartë të bukurisë, apo më mirë qëllimin e saj. Veçsë, në vend të bukurisë zgjodha si simbol të lindjes vezën, apo më mirë shtatë vezë gjigande, mbi të cilat pikturova fytyrat e personazheve të tillë si Nënë Tereza, Skënderbeu, Aleksandri i madh, Caravaggio, Dante Alighieri, Giordano Bruno dhe Maradona. Sot jetojmë në një kohë ku nuk mungojnë personazhe të tillë, ikona të historisë. Të gjithë mendonin se titulli i ekspozitës kish të bënte me skulpturat e an- Më 24 maj u mbajt në Romë, në ambientet e universitetit më me emër në Itali, një takim i një rëndësi të veçantë. “Italia, Shqipëria dhe Europa” me rastin e 50- vjetorit të Traktatit të Romës.

Takimi kishte patronazh organizativ emra të rëndësishëm institucionalë, si Universiteti “La Sapienza” i Romës, Qendra e Kërkimeve Ndërkombëtare “Eurosapienza”, Qendra e Dokumentacionit Europian “Altiero Spinelli”, Ambasada Shqiptare në Itali dhe Shoqata Studentore Shqiptare, simbol i promovimit të suksesshëm të imazhit pozitiv të shqiptarit në Itali, “Egnatia”. Takimi ishte në këtë fryme: promovimi i Shqipërisë drejt rrugës së vështirë, por të paevitueshme të integrimit europian dhe mbi këtë temë, në atmosferën e krijuar u konverguan mendimet e Nënsekretarit të Shtetit në Ministrinë e Jashtme Italiane, zotit Crucianelli, Presidentit të Komisionit për Politikën e Jashtme të Parlamentit Italian, zotit Ranieri dhe nga homologu i tij shqiptar, ish-kryeministrit, zotit Ilir Meta, si President i grupit parlamentar për Integrimin Evropian. Drejtori i përfaqësisë së komunitetit europian në Itali, zoti Pier Virgilio Dastoli, në fjalën e tij theksoi tashmë rrugën e ndërmarrë nga Shqipëria drejt të ardhmes evropiane, e menjëherë pas tij, znj.Valbona Alikaj, zv/presidente e Shoqatës “Egnatia”bëri një përmbledhje të realitetit të komunitetit studentesk shqiptar në universitetet italiane dhe theksoi rëndësinë e valorizimit të këtij elementi, për hapjen e rrugës drejt një brezi më afër vendit të tyre e më afër Europës.

Puna e Shoqatës “Egnatia”, e rrallë në aktivizimin që ka treguar në fushat ku vepron, u vlerësua nga të gjithë të pranishmit, duke bërë palën shqiptare në takim të ndihej krenare nga një përfaqësim kombëtar i tillë. Përfundimin e takimit, ku referuan gjithashtu ambasadori shqiptar në Itali, z.Llesh Kola, Presidenti i Fakultetit të Ekonomisë, “La Sapienza” të Romës, drejtori i Qendrës së Studimeve “Eurosapienza”, zoti Burgio, e bëri sërish përfaqësuesi i Shoqatës “Egnatia” të Romës, z.Elton Meta, duke referuar mbi projektin ambicioz të mbështetur nga komuniteti evropian, për ndërhyrjen në administratën shqiptare, për rehabilitimin e shërbimeve civile komunale e rajonale. Ky projekt i “Egnatias” është një ndër hapat e rëndësishëm që, të vulosur nga konsensusi gjithë-palësh i takimit të Romës, do të promovojnë në ambientet e duhura Shqipërinë si komunitet kulture e tradite, e si institucion gjithnjë e më shumë pranë standardeve. Mbështetja e qeverisë italiane, që u përshëndet nga zoti Ilir Meta dhe nga ambasadori ynë në Romë, z.Llesh Kola, u shpreh qartë, ashtu si ka qenë në momentet më të vështira të shtetit shqiptar Indrit Daci, Shoqata Egnatia Shoqatat studentore nxisin promovimin e Shqipërisë EGNATIA NË TAKIMIN “ITALIA, SHQIPËRIA DHE EUROPA” tikitetit, ndërsa në të vërtetë gjetën simbolet e rilindjes, për të cilën të gjithë ne provojmë nostalgji.

Sa Shqipëri ka në punët e tua dhe sa do të ketë në punët që do të paraqesësh në Kompleksin e Vittorianos në Romë më 13 qershor? Unë edhe emrin e artit e kam marrë nga qyteti ku kam lindur dhe e them me krenari që jam shqiptar. Pasuria e pafund kulturore e popullit tonë mesdhetar është element themelor që karakterizon veprat e mia. Edhe ekspozita e Romës, që ka si qëllim të bëjë të njohur e të lidhë kulturat e vendeve mesdhetare besoj se është një ndër takimet ku arti im, e përsëris, shprehje e një identiteti mesdhetar, do të marrë frymë më së miri. Ju ftoj të vini ta ndiqni. i.s Faqja përbri , Alfred Mirashi Milot, me bashkëshorten para një pikture të tij. Majtas, “vezët” e Milotit me figura gjeometrike dhe personazhe si nënë Tereza e Skënderbeu, nga ekspozita “Le Veneri di Milot””.

“Emigrant dhe piktor? Do t'ju mbaja gjatë, po të tregoja gjithë çfarë kam kaluar për të mbërritur deri këtu.”

“Unë kam marrë si emër arti emrin e qytetit ku kam lindur. Pikturat e emia janë shprehje e një identiteti mesdhetar.”

IL LAZIO TRA L’EUROPA E IL MEDITERRANEO
Një festival dhe një çmim Ekspozita ku do të marrë pjesë Alfred Mirashi është pjesë e një festivali shumëngjarjesh me veprimtari për Mesdheun që kurorëzohet në shtator me dhënien e çmimit ndërkombëtar që mban emrin e festës. Në edicionin e parë të çmimit, zhvilluar shtatorin e kaluar në Romë, juria nderoi regjisorin shqiptar Dhimitër Anagnosti. (në foto gjatë ceremonisë në Complesso del Vittoriano). Anagnosti fitoi çmimin për audiovizivët, ndërsa çmimet e tjera, gjithsej tetë ndër 22 vende pjesëmarrës, u ndanë për kontribute të rëndësishme në fushën politike, letrare, kërkimore, shkencore, e të tjera. Mes të nderuarve me çmim edhe ish-administratori i Kosovës Bernard Kouchner për “Paqen dhe vëllazërimin”, ndërsa një çmim i veçantë “Për Dialogun” iu dha shkrimtarit Tahar Ben Jalloun.

Ilirjana Stringa