Teatri i Operas dhe Baletit gjate vitit 2002

Shqiperia eshte nje vend ne Europen Juglindore, ne perendim te gadishullit te Ballkanit. Ajo ndodhet midis koordinatave gjeografike 39 grade e 38' dhe 42 grade e 39' te gjeresise veriore dhe 19 grade e 16' te gjeresise lindore, ne largesi pothuajse te barabarte nga Ekuadori dhe Poli i Veriut. Siperfaqja e pergjithshme 28.748 kilometra katrore. Kryeqyteti i saj eshte Tirana.Gjatesia e pergjithshme e vijes kufitare eshte 1094 km, nga te cilat 657 km - kufi tokesor, 316 km - kufi detar, 48 km - kufi lumor dhe 73 km - kufi liqenor. Ne veri e verili

Gjuha Shqipe

Gjuha shqipe ben pjese ne familjen e gjuheve indoevropiane, ku futen gjuhet indoiranike, greqishtja, gjuhet romane, gjuhet sllave, gjuhet gjermane, etj. Ajo formon nje dege te veçante ne kete familje gjuhesore dhe nuk ka ndonje lidhje prejardhjeje me asnjeren prej gjuheve te sotme indoevropiane. Karakteri indoevropian i shqipes, perkatesia e saj ne familjen gjehesore indoevropiane, u arrit te percaktohej e te vertetohej qe nga mesi i shekullit XIX, ne saje te studimeve te gjuhesise historike krahasuese. Ishte sidomos merita e njerit prej themel

Gjergj Kastrioti Skenderbeu

Gjergj Kastrioti, qe muer fame me mbiemrin Skenderbe, ishte djali ma i vogel i Gjon Kastriotit, kryetari i nji prej familjeve princore ma te fuqishme te Shqipnis se Mesme. Gjergj Kastrioti lindi ne Kruje me 1405, mbas biografis se Barletit, me 1412 mbas mendimit te Fan Nolit. Legjenda popullore, qe u thur mbas gojedhanes, thote se e ama, Princesha Vojsava, kur priste femijen pa ne anderr se i dha jete nji dragoi qe ishte i madh sa e tane Shqipnija dhe perpinte Turqet me shumice. Gjergji kishte, kur lindi, shenjen e nji shpate ne krahun e djatht

Dasmat shqiptare

Martesat e hershme ishin shume te ndryshme nga ideja e sotme e martesave. Paraardhesit tane primitive qendronin bashke per t'u mbrojtur dhe per te mbijetuar me shume, sesa per te krijuar lidhje te kuptimshme. Dhe, ne momentin qe numri i tyre ishte i sigurte, njerezit primitive formuan tribu, te cilave u qendronin shume besnike. Disa historiane besojne se martesat e para kane qene grup-martesash, qe duheshin kryer detyrimisht brenda tribuve. Dhe, pak kohe me vone, burrat dhe grate filluan te qendronin bashke dhe formuan familjet e vecanta. Qe ng

Fjalor emrash Shqip

Fjalori me emra shqip, te bazuar ne emrat e perdorur nga iliret, arberit dhe shqiptaret brez pas brezi, i pergatitur nga gjuhetaret A. Kostallari, M. Domi, P.Daka, S.Mansaku, "Fjalor me emra njerëzish", Sh. B. 8 Nëntori, Tiranë, 1982. Ja lista e emrave ku ju mund te zgjidhni nje emer shqip apo ilir per femijen tuaj te porsalindur. Jemi shqiptare dhe do te mbetemi te tille perjete! Perse mos te jene dhe emrat tane,

Himni i Flamurit

Qysh ne fillim do te theksonim faktin, se problemi i shqyrtimit te historise se krijimit te himnit tone kombetar "Rreth flamurit te perbashkuar" (apo qofte edhe i berjes ose jo te nje himni tjeter), jane para se gjithash probleme per t’u diskutuar dhe rrahur nga muzikologjia shqiptare. Pohimi i ketij momenti ne hyrje te shkrimit tone ka nje rendesi te vecante, pasi, sic do te shohim me poshte, mungesa e analizave, debateve artistke dhe problemore mbi lenden ne fjale, ne me te shumten e rasteve ka sjelle shtremberime dhe keqkuptime te pavend lid

Arkitektura Shqiptare

Trashegimia arkitektonike sa e larme per nga gjinite, po kaq e hereshme nga fillesa dhe e gjere per nga kohezgjatja, perben nje pasuri te rendesishme per historine e popullit tone. Fillimet e arkitektures ne vendin tone i shenon banesa prehistorike (deri ne shek 5 p.e.s.) ,e zbuluar ne Dunavec (vendbanim buze-ujor palafite) qe i takojne neolitit te mesem dhe ne Maliq qe i takojne neolitit. Banesa ndertohej mbi nje platforme druri qe mbeshtetej mbi hunj te ngulur vertikalisht ne taban.Ne Dunavec jane gjetur 87 hunj te tille te shperndare ne meny

Nene Tereza

"Me gjak jam shqiptare; me nenshtetesi, indiane. Persa i perket besimit, jam murgeshe katolike. Sipas thirrjes, i perkas botes. Por zemra ime i perket plotesisht Zemres se Krishtit". Nene Terezes, me shtat imcak, por me besim shkembor, te patundur, iu besua misioni te kumtonte dashurine e etur te Jezusit per njerezimin, vecanerisht per me te varferit nder te varfer. "Hyji vijon ta doje boten dhe na dergon ty e mua per t'u shprehur te varferve dashurine dhe meshiren e Tij". Ne shpirtin e saj, perplot me driten e Krishtit e me dashuri te zjarrte

Besimet fetare

Megjithese jezuitet erdhen me vone ne Shqiperi ata e rroken shpejt natyren dhe kulturen shqiptare. Bie ne sy revista e tyre patriotike "leka". Kurse per Franceskanet dallohet Pater Gjergj Fishta i konsideruar si poet Kombetar Shqiptar dhe themelues i alfabetit te gjuhes shqipe ne Kongresit te Manastirit. Polemika apo konkurrenca mes jezuiteve dhe franceskaneve nuk arriten asnjehere ne krize te kishes katolike ne Shqipetare. Per me teper ato kishin bashkuar gjithnje perpjekjete per te siguruar perkrahes ne fuqite e medha si Austria e cila kishte

Gjate vitit 2002, Teatri i Operas dhe Baletit ka shfaqur per publikun artedashes nje sere aktivitetesh artistike, nga te cilat 4 ishin shfaqje baleti. Sezoni artistik i vitit 2002 nisi me rikthimin e baletit "Don Kishoti", qe erdhi kesaj here jo per t'u ndeshur me mullinjte e eres apo butet e veres, por per t'u perballur serisht me publikun shqiptar.

T.O.B. 2002

TOB 2002 Gjatë vitit 2002, Teatri i Operas dhe Baletit ka shfaqur për publikun artëdashës një sërë aktivitetesh artistike, nga të cilat 4 ishin shfaqje baleti.

Sezoni artistik i vitit 2002 nisi me rikthimin e baletit "Don Kishoti", që erdhi kësaj here jo për t'u ndeshur me mullinjtë e erës apo butet e verës, por për t'u përballur sërisht me publikun shqiptar. Që kur u shfaq për herë të parë në këtë skenë, në Janar të vitit 2000 baleti "Don Kishoti" me muzikë të Minkus, është bërë një nga shfaqjet më të preferuara për publikun shqiptar. Nën dirigjimin e Edmond Dokos dhe nën intepretimin e balerinëve Enada Hoxha, Ambeta Toromani, Gerti Vaso dhe Esdalin Gorani, ky balet u rikthye më datën 20 Janar, duke shënuar edhe çeljen e sezonit të ri të shfaqjeve për Teatrin e Operas dhe Baletit, për t'u pasuar nga opera "La serva padrona", që ishte dhe premiera e parë që Teatri i Operas dhe i Baletit kishte përgatitur për sezonin 2002. Me libret të Xhenaro Federikos dhe me muzikë të Xhovani Batista Pergolezit, "La serva padrona" (Shërbëtorja, zonjë) është shkruar në fillim të shekullit 18 dhe është shfaqur për herë të parë më 1733 në Teatrin San Bartolomeo të Napolit, më 1752 shfaqet në Paris dhe pas gati tre shekujsh ajo vjen për herë të parë në Tiranë për publikun kryeqytetas, nën regjinë e Nikolin Gurakuqit.

Opera me tre personazhe, dy prej tyre solistë, u intepretua nga Avni Shehu në rolin e Umbertos dhe Izolda Yzeiri në rolin e Serpinës dhe një figurant që intepretohet nga Fatmir Caka, ndërsa loja e aktorëve u shoqërua edhe nga muzika e pianistes Daniola Kurajo. Kjo opera, për shkak të lehtësive që kishte edhe skenografia e saj dhe personazhet e saj të paktë, u planifikua të shfaqej edhe në skena të tjera, duke qenë opera e parë në këto dhjetë vjetët e fundit jashtë kryeqytetit. "Traviata", një nga kryeveprat e muzikës operistike botërore, u ngjit sërisht në skenën e T0B-it me ndryshime në intepretues dhe në dirigjim. Kështu, përkrah Mariana Lekës, që do ishte sërisht në rolin e Violetës, tenori Josif Gjipali interpretoi rolin e Alfredos, në ndryshim nga viti i kaluar kur ky rol u interpretua nga bullgari Svetan Svetnov. Ndërkohë, italiani Xhorxhio Groki dhe Edmond Doko, ishin dy dirigjentët që drejtuan orkestrën dhe korin e TOB-it në shfaqjen e një prej operave më të pëlqyera dhe më të ndjekura nga publiku ynë, "Traviatës" të kompozitorit Xhuzepe Verdi. "Rrahmaninov nr.3"; premierë në TOB, një koncert për piano nga Deniola Kuraja, u shfaq për publikun artdashës në pranverën e ketij viti, nën shoqerinë e orkestrës së TOB-it dhe dirigjim të Rifat Teqes. E cilësuar si një nga pjesët që kërkon teknikë të lartë interpretimi, ajo ka qenë një vepër që njeh një historik të gjatë përçimi dhe evidentimi. Irini Nikolla solli në Teatrin e Operas dhe Baletit arien "Madam Batërflaj", interpretuar para shumë vjetësh, nga solistet e njohura të asaj kohe, Gjyzepina Kosturi dhe Nina Mula.

Ky koncert recital i solistes Irini Nikolla, e cila interpretoi nën dirigjimin e Rifat Teqes (Artist i popullit), përmbante pjesët "La rosa" nga C.Mercadante, romancën e Santuzza-s nga Cavaleria Rusticana", "Voi lo sapete mamma" të P.Mascagni, "Suicido" arien e Gioconda-s të A.Ponchielit, "Trovatore" nga Verdi, etj. Opera "Toska" e Giacomo Puçinit, u interpretua në pranverën e këtij viti, në sallën e Tetarit të Operës dhe Baltit në Tiranë nën dirigjimin e muzikantit grek, Viron Fidexhi dhe Orkestrës së Teatrit të Operas dhe Baletit. Shfaqja, që solli emocione për publikun shqiptar, u realizua nga një bashkëpunim i Teatrit të Operas dhe Baletit (TOB), me dirigjentin e njohur grek Fidexhi si dhe me Institutin Italian të Kulturës, i cili mundësoi ardhjen në Tiranë të baritonit italian Alfio Grasso. Edith Mihali, sopranoja e njohur shqiptare, interpretoi rolin e Florias, ndërsa në rolet e tjera ishin Gjergj Suljoti, Ylber Gjini, Avni Shehu, etj, të cilët nën regjinë e Nikolin Gurakuqit, sollën në skenën shqiptare të T.O.B., një rifreskim në interpretimin e kësaj kryevepre operistike. Një tjetër shfaqje në skenën e Teatrit të Operas dhe Baletit, ishte opera "Toska" e interpretuar më 28 Shtator të vitit 2000, e drejtuar nga dirigjenti Eno Koço, e regjisor Nikolin Gurakuqi.

Kjo Opera erdhi në skenën e TOB-it, dy javë pas shfaqjes së parë, ku rolin e Toskës e interpretoi sopranoja Irini Nikolla, ndërkohë që surpriza e kësaj mbrëmjeje në sallën e T.O.B, ishte pjesëmarrja e baritonit italian, Alfio Grasso, ardhja në Shqipëri e të cilit u mundësua nga Instituti Italian i Kulturës, në bashkëpunim me Ambasadën Italiane në Tiranë. Opera "La voix humaine" (Zëri njerëzor) e kompozitorit Francis Poulenc, një vepër intime e periudhës së impresionizimit francez u interpretua me sukses në skenën e Teatrit të Operas dhe Baletit në Tiranë. Një histori dashurie, shkruar nga kompozitori i njohur i shekullit XX Poulenc, përmbante në 50 minuta dashuri dhe dramë interpretuar me nivel nga sopranoja Sonila Baboçi. Me regji të Nikolin Gurakuqi, opera u këndua në gjuhën frënge ndërsa u shoqërua nga një formacion orkestral prej 45-50 orkestrantesh, nën drejtimin e dirigjentit Edmond Doko. Opera e vënë në skenë mbi një koncept modern si në lojën aktoriale ashtu dhe në skenografi, luhatej mes simboleve dhe shumë pak elementëve skenike. Baleti premierë "Hirushja" e kompozitorit rus Sergei Prokofiev u shfaq ne skenën e Teatrit të Operës dhe Baletit në Tiranë nën drejtimin e dirigjentit anglez Martin Andre. Me koreografi të mjeshtrit të baletit, Agron Aliaj dhe skenografi të Taulant Pustinës, baleti "Hirushja" erdhi për publikun shqiptar nën interpretimin e balerinëve të njohur Enada Hoxha dhe Ambeta Toromani, në rolin e Hirushes, Gert Vaso dhe Estalin Gorani në rolin e princit, Elona Nallbani dhe Sueda Guri në rolin e motrave, Jerasim Popi në rolin e njerkës Eva Sere në rolin e zanës. Trupa e "Balet Preljocaj", e cila interpretoi për më shumë se një orë në sallën e Teatrit të Operas dhe Baletit në Tiranë, solli teknikën bashkëkohore të kërcimit, të fortë dhe plotë tension.

"Një vijë lidhëse", pjesë për dy balerinë , e krijuar në vitin 1989, me një kohëzgjatje prej 30 minutash dhe që vepron me muzikën e Jean Sebastian Bach, u luajt nga Gleen Gould, dhe Orkestra Simfonike të Kolumbisë. Ndërsa "Kurorëzimi i pranverës" që vjen nën interpretimin e 12 balerinëve dhe që zgjat 40 minuta, i përket vitit 2001, dhe sjell në atmosferë të ngjeshur dhe plot larmi të lëvizjeve dhe kuptimit të tyre. Trupa e baletit përbëhej nga Thomas Michaux, Leonardo Centi, Guillaume Siard, Batpioste Oerson, Nagisa Shirai, Natacha Grimaud, Teresa Simas, Zaratiana Randriananteniana, Julien Monti, Gaëlle Chappaz, Alexandre Nipau, dhe Claudia De Smet. Me kostumografi të Nathalie Chatelet, balerinët interpretuan ritmika të ndryshme me teknika të përziera, ashtu siç është cilësuar në të njëjtën kohë dhe spektakolare. Krijuar në Dhjetor të vitit 1984, kompani "Preljocaj" u bë në vitin 1989, Qendra kombëtare koreografike e Champikny-sur-Marne dhe të Val të Marne dhe më pas Qendra Koreografike Kombëtare Franceze Aix-en Provence. Që nga themelimimi i kësaj kompanie, tashmë e përbërë nga 22 balerinë, koreografi Angjelin Preljocaj ka realizuar më shumë se 20 pjesë koreografike. Pjesë të zgjedhura nga baleti botëror dhe ai shqiptar, u prezantuan gjatë një Grand Gala Korreografike të organizuar ne skenen e Teatrit Operas dhe Baletit në Tiranë. Për gjatë 80 minutave për një publik të zgjedhur u prezantuan pjesë të zgjedhura baleti nga autore të njohur botërorë si Çajkovski, Koçante, Prokofiev dhe autori shqiptar Ç. Aliaj.

Ato u interpretuan nga balerinët-solistë të Teatrit të Operës dhe Baletit shoqëruar edhe nga trupa e baletit nën koreografinë e mjeshtrit Agron Aliaj. Me kostume të Taulant Pustinës dhe Ardi Asllanit dhe me skenë të Tulant Pustinës dhe ndriçim të Edi Dingu, paraqitja skenike ishte në nivel të lartë. E alternuar me numra të baletit, Grand gala solli për spektatorin një show me nivel të lartë artistik. Pjesë si "Romeo dhe Zhuljeta" e Hooper dhe "Rete", nga autori shqiptar Aliaj (sipas poezisë së Ismail Kadaresë) u prezantua nën interpretimin e shkëlqyer të Eno Birko dhe Odeta Dishnica të cilët ngjallën emocione në sallë. ndersa balerina Ambeta Toromani u prezantua me pjesët "Vdekja e Mjelmës" të Sans dhe "Bukuroshja e fjetur" të Çajkovski. Po kështu, çifti i njohur Hoxha-Vaso prezantuan pjesë nga baleti "Notre Dam de Paris" të Koçante dhe "Hirushja "të Prokofiev. Nje koncert vokalo-sinfonik u organizua në sallën e Teatrit të Operës dhe Baletit në Tiranë, me pjese sinfonike të kompozitorëve G.Verdi dhe L.V.Beethoven, në kuadër të Ditës Ndërkombëtare të Muzikës. Në pjesën e parë të këtij koncerti u interpretuan pjesë nga opera "Trovatore" e Verdit kënduar nga Avni Shehu, dhe Enkelejda Zepishta si dhe dy akte të shkëputura nga opera "Traviata" po e Verdit, interpretuar nga Josif Gjipali, Etleva Golemi si dhe Sonila Baboçi, Pandush Koka dhe Avni Shehu.

Në pjesën e dytë nga orkestra e Teatrit të Operës dhe Baletit u interpretua pjesë nga Sinfonia Nr 5 e L. Van Beethoven. Një koncert madhështor, i titulluar "Lutje për besim, shpresë dhe dashuri", organizua në sallën e Teatrit të Operas dhe Baletit në Tiranë, në përkujtim të tragjedisë amerikane të 11 Shtatorit, ku humbën jetën mijëra njerëz. Organizimi i këtij aktiviteti ishte një bashkëpunim i Bashkisë së Tiranës me TOB-in, që kishte synimin për ta kthyer këtë ditë, në një moment të promovimit të paqes globale, në një lëvizje madhore drejt një bote pa dhunë, pa varfëri, një botë që ushqen bashkim, unitet e humanizëm. Koncerti përmbante një program vokalo-sinfonik, me pjesë kryesisht të autorëve amerikanë si nga Dvorzhak simfonia "Bota e Re" e Beethoven, nën shoqërimin e orkestrës së T.O.B dhe nën interpretimin e sopranos Mariana Leka, mezosopranos Vikena Kamenica dhe klarinetistit Fatos Qerimi. Sezoni artistik Tetor-Dhjetor 2002 rinisi më 4 Tetor, në Teatrin e Operas dhe Baletit me rivënien në skenë të operas "Traviata" të Verdit, ndërsa u prezantuan gjithsej 23 shfaqje përkatësisht, opera, balete, koncerte, etj. Midis të tjerash, u prezantuan produksioni ri i operës "Boheme" të Puccinit, me regji të Armando Borës, operën-premierë "Trovatore" te Verdit, gjithashtu tre koncerte premierë, një instrumenist simfonik, me soliste Suela Picirin dhe dirigjent Martin Andre, një koncert recital të korit të Teatrit të Operas dhe një koncert special me repertor premierë me rastin e festave të fundvitit.

"Përzgjedhja e shfaqjeve të këtij sezoni u bë në bazë të dy kritereve, atij të preferencave të publikut dhe potencialit artistik të TOB-it", ishte shprehur në fillim të këtij sezoni artistik drejtoresha e TOB-it znj.Cela. Shtate artiste te huaj dhe shqiptare ishin ftuar gjate ketij sezoni, Frano Lufi, Adrian Xhema, Thomas Gazheli, Bruno Dal Bon, Martin Andre, Alberto Jelmoni, Hyoung Kyoo Kang". Disa nga shfaqjet që u shfaqën në sezonin artistik Tetor-Dhjetor 2002 ishin, baleti "Don Kishot", "Hirushja", operat "Trovatore", "La serva padrona", disa koncerte holl dhe koncerte recitale, qe kishte si mbështetësit kryesorë financiarë të këtij sezoni Ministrinë e Kulturës, Rinisë dhe Sporteve (MKRS), Ambasadën Italiane, Institutin Italian të Kulturës në Tiranë si dhe Këshillin Britanik.

(Publikuar me 26 Dhjetor 2002 16:34)

Radio Parajsa

Zeri i Parajses